Polski Ład miał być wybawieniem dla polskiej gospodarki. Tak się jednak nie stało, a Najwyższa Izba Kontroli (NIK) uznała niedawno, że reforma została wprowadzona pośpiesznie, doprowadzając w ten sposób do chaosu w systemie. Przeprowadzone kontrole wykazały, że wdrożone zmiany nie zostało odpowiednio przeanalizowane. Ponadto czas na przygotowanie się do reformy zdecydowanie był zbyt krótki.
Co wprowadzono w ramach Polskiego Ładu?
Polski Ład miał zrewolucjonizować polski system podatkowy. W ramach reformy zwiększono do kwoty 120 tys. zł pierwszy próg podatkowy oraz zwiększono kwotę wolną od podatku do 30 tys. zł. W życie weszła też ulga dla klasy średniej. Wprowadzono też mniej korzystne dla przedsiębiorców zmiany. Zniesiono możliwość obniżenia podstawy wymiaru składki zdrowotnej, wprowadzając jednocześnie niekorzystne dla właścicieli firm zasady jej ustalania.
Jak podkreśla NIK, zmiany wprowadzone w ramach Polskiego Ładu najmocniej odczuli podatnicy objęci podatkiem od osób fizycznych. Mowa tu zatem o ponad 25 mln osób. Kontrolerzy Izby wykazali szereg nieprawidłowości w reformie, wskazując, że zmiany wprowadzane były nierzetelnie i nieskutecznie.
Kontrola NIK
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę pod nazwą „Zmiany podatkowe w ramach Polskiego Ładu oraz tarcz antyinflacyjnych”. Objęto nią Ministerstwo Finansów, odpowiedzialne za przygotowanie projektu ustawy Polski Ład oraz jednostki administracyjne z trzech województw, w których odnotowano najwyższe dochody podatkowe. Mowa tu o: dwóch izbach administracji skarbowej w Katowicach i Poznaniu oraz pięciu urzędach skarbowych, tj. Warszawa-Bemowo, Poznań-Jeżyce, Cieszyn, Rybnik oraz Ostrów Wielkopolski. Kontrolerzy wzięli pod lupę okres od 1 stycznia 2021 roku do 30 czerwca 2023 roku.
W wyniku przeprowadzonych działań, pracownicy NIK wydali opinię, iż reforma Polski Ład została przygotowana i wprowadzona przez resort finansów w sposób nierzetelny. Pominięto przeprowadzenie ważnych analiz, które pozwoliłyby ocenić skuteczność i potencjalne konsekwencje wprowadzanych rozwiązań. O jakie kwestie dokładnie chodzi? Nie zweryfikowano na przykład tego, w jaki sposób utrzymanie wybranych zasad obliczania i pobierania zaliczek na podatek PIT będzie rzutować na ich wysokość.
Podobne artykuły
Nie przeanalizowano też tego, jak wprowadzane zmiany odbiją się na sytuacji przedstawicieli poszczególnych grup zawodowych. Chodzi tu głównie o tych pracowników, których wynagrodzenie nie jest w pełni oskładkowane. Jest tak m.in. w przypadku funkcjonariuszy policji. Analizy nie uwzględniły też osób, których dotyczą autorskie koszty uzyskania przychodów oraz pracowników, którzy wykonują pracę na rzecz kilku zakładów pracy.
W ocenie pracowników NIK, zaniechanie przeprowadzenia analiz, o których mowa powyżej, spowodowało, że minister finansów nie otrzymał ważnych informacji. Ich właściwa interpretacja oraz wykorzystanie prawdopodobnie wpłynęłyby na inny niż wdrożony, kształt całej reformy.
Co jeszcze ustalili kontrolerzy?
Kontrola przeprowadzona przez NIK wykazała liczne nieprawidłowości w założeniach Polskiego Ładu. Michał Jędrzejczyk, wiceprezes Izby, przekazał w oficjalnym oświadczeniu, że jej wyniki jasno wskazują, że przepisy reformy naruszyły przynajmniej dwie zasady mające fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania systemu podatkowego. Mowa tu o ochronie zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa i zasadzie demokratycznego państwa prawnego.
Czy fakturowanie to dla Ciebie strata czasu?
Program Faktura.pl sprawi, że fakturowanie zajmie Ci mniej, niż 30 sekund. Przez pierwszy miesiąc darmowego korzystania z aplikacji zobaczysz, jak jej funkcje uproszczą Ci życie. Oto zalety korzystania z Faktura.pl:
✅ Automatyczne wystawianie faktur cyklicznych
✅ Wysyłka dokumentów z poziomu aplikacji
✅ Program zintegrowany z Krajowym Systemem e-Faktur
✅ Możliwość księgowania swoich kosztów za pomocą kilku kliknięć
✅ Natychmiastowa płatność przy pomocy przycisku „Kliknij, aby opłacić fakturę” umieszczonego na dokumencie
✅ Funkcja magazynu z możliwością zintegrowania z Allegro
Poza wskazanymi już powyżej kwestiami zwrócono również uwagę, iż okres vacatio legis wyniósł w przypadku reformy tylko 38 dni. Skutek tego był taki, że ani podatnicy, ani płatnicy nie mieli zapewnionej odpowiedniej ilości czasu na przygotowanie się do reformy. Tym samym, w opinii NIK, naruszona została konstytucyjna zasada demokratycznego państwa prawnego. Wynika z niej m.in. obowiązek zagwarantowania odpowiedniej ilości czasu na zaznajomienie się przez podatników oraz stosowne instytucje z nowymi przepisami.
W raporcie z kontroli wskazano, że projekt ustawy zakładał nowelizację 22 ustaw, a łącznie z uzasadnieniem liczył 500 stron. Regulacje kontrolerzy określi zaś jako rozległe i wysoce złożone. Co za tym idzie, w opinii NIK vacatio legis powinno być w przypadku Polskiego Ładu zdecydowanie dłuższe.
Ulga dla klasy średniej najbardziej wadliwą częścią Polskiego Ładu
W opinii kontrolerów NIK, najdobitniejszym przykładem nierzetelnego opracowania reformy, jest ulga dla klasy średniej. Nie tylko nie przyniosła ona oczekiwanych rezultatów, ale wywołała też ogromny chaos. Po zaledwie sześciu miesiącach obowiązywania konieczne okazało się jej uchylenie.
Pierwotnie wprowadzeniu ulgi dla klasy średniej przyświecało założenie, iż zneutralizuje ona wzrost obciążeń związanych z podatkami i obowiązkowymi składkami, spowodowany zniesieniem odliczenia składki zdrowotnej. Dla niektórych podatników skutek okazał się jednak odwrotny od zamierzonego, prowadząc do zaniżenia wynagrodzenia.
Oczywiście ulga dla klasy średniej nie jest jedyną wadliwą regulacją Polskiego Ładu, na co zwrócono uwagę w pokontrolnym raporcie NIK. Większość regulacji zawartych w reformie nie przyniosła żadnych pozytywnych skutków. Co więcej, niektóre uchylono jeszcze, nim zdążyły wejść w życie. Mowa tu abolicji podatkowej i ukrytej dywidendzie. Z kolei ulgę na zabytki obejmująca zakup zabytku nieruchomego uchylono zaledwie po roku jej obowiązywania. Regulacje dotyczące minimalnego podatku dochodowego poddano zaś znacznym zmianom.
Okazuje się zatem, że największa od 30 lat zmiana polskiego systemu podatkowego, zamiast go usprawnić, wprowadziła tylko ogromny chaos. Sytuacja Polaków nie tylko uległa poprawie wskutek reformy, ale stała się jeszcze mniej stabilna. Wymusiło to konieczność podjęcia szeroko zakrojonych działań naprawczych. Pierwotny kształt reformy paradoksalnie uniemożliwiał przeprowadzenie założonych zmian. Wprowadzenie Polskiego Ładu można zatem potraktować jako ważną lekcję dotyczącą tego, jak nie powinno wyglądać reformowanie systemu podatkowego.
Zainteresował Cię ten artykuł? Czytaj więcej takich treści w ramach cyklu „Alarm podatkowy”
