Sporna zaległość podatkowa nie zawsze musi zostać zapłacona od razu. Jeżeli wynika z decyzji nieostatecznej, a podatnik złożył odwołanie, decyzja co do zasady nie podlega wykonaniu. Inaczej jest wtedy, gdy urząd nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności.
Podatnik powinien najpierw sprawdzić trzy rzeczy: czy decyzja jest ostateczna, czy nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności oraz czy istnieje możliwość wstrzymania jej wykonania.
Dobrowolna zapłata należności
Zgodnie z art. 239a Ordynacji podatkowej decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Jeżeli podatnik odwołał się od decyzji wydanej przez naczelnika urzędu skarbowego, decyzja nie jest jeszcze ostateczna. W takiej sytuacji podatnik ma prawo wstrzymać się z zapłatą należności do momentu wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy.
Urząd skarbowy nie powinien wtedy podejmować działań zmierzających do przymusowego ściągnięcia należności, na przykład wszczynać egzekucji administracyjnej. Trzeba jednak pamiętać, że ustanowienie hipoteki przymusowej albo zastawu skarbowego nie jest traktowane jako wykonanie decyzji.
Podatnik może dobrowolnie zapłacić zaległość wynikającą z decyzji nieostatecznej. Może to ograniczyć dalsze narastanie odsetek. Jeżeli postępowanie przed organem drugiej instancji potwierdzi istnienie zaległości, odsetki co do zasady będą należne za cały okres trwania sprawy.
Nie oznacza to jednak, że odsetki zawsze nalicza się bez ograniczeń. Ordynacja podatkowa przewiduje sytuacje, w których odsetki nie są naliczane za określone okresy. Zgodnie z art. 54 § 1 pkt 3 i 7 Ordynacji podatkowej odsetki nie są naliczane za okres od dnia wszczęcia postępowania do dnia doręczenia decyzji, jeżeli urząd skarbowy wyda decyzję po upływie 3 miesięcy od rozpoczęcia postępowania.
Podobna zasada obowiązuje w postępowaniu odwoławczym. Jeżeli organ odwoławczy nie wyda decyzji w ustawowym terminie, odsetki za zwłokę nie są naliczane od dnia następującego po upływie tego terminu aż do dnia doręczenia decyzji podatnikowi.
Wyłączenie naliczania odsetek nie znajdzie jednak zastosowania, jeżeli opóźnienie było spowodowane działaniami podatnika lub jego pełnomocnika albo wynikało z okoliczności niezależnych od organu podatkowego.
Jeżeli podatnik zdecyduje się nie regulować zaległości wynikającej z nieostatecznej decyzji, powinien zachować ostrożność przy dysponowaniu swoim majątkiem. Niedopuszczalne są działania, które mogłyby utrudnić lub uniemożliwić późniejsze zabezpieczenie albo wyegzekwowanie należności podatkowych. W szczególności nie wolno usuwać, ukrywać, sprzedawać, darować, niszczyć ani rzeczywiście lub pozornie obciążać składników majątku w celu udaremnienia zabezpieczenia lub egzekucji zobowiązania podatkowego. Takie zachowania mogą skutkować odpowiedzialnością karną.
Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji administracyjnej
Nieostateczna decyzja administracyjna może zostać wykonana po nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z art. 239b § 1 Ordynacji podatkowej rygor ten może zostać nadany, gdy:
- organ podatkowy ma informacje, z których wynika, że wobec strony toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące innych należności pieniężnych;
- strona nie ma majątku o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową albo zastaw skarbowy z pierwszeństwem zaspokojenia;
- strona dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości;
- okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące.
Ordynacja podatkowa przewiduje też sytuacje, w których nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności jest wyłączone albo ograniczone.
Podobne artykuły
Pierwsza dotyczy spraw, w których zastosowano klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania lub środki ograniczające umowne korzyści. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego pozostały mniej niż 3 miesiące.
Druga dotyczy decyzji ustalających albo określających wysokość zobowiązania podatkowego, zwrotu podatku lub odsetek za zwłokę, a także decyzji orzekających o odpowiedzialności podatkowej płatnika, inkasenta, osoby trzeciej albo spadkobiercy — w zakresie objętym wnioskiem, o którym mowa w art. 14m § 3 lub art. 14zl § 3 Ordynacji podatkowej.
Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności następuje w formie postanowienia. Postanowienie wywołuje skutki prawne z chwilą doręczenia go podatnikowi lub jego pełnomocnikowi. Podatnik może wnieść zażalenie do dyrektora izby administracji skarbowej, ale samo zażalenie nie wstrzymuje wykonania decyzji.
Uchylenie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności może prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na jego podstawie. W konsekwencji należność wynikająca z decyzji przestaje być wymagalna, a organ traci podstawę do dalszego prowadzenia egzekucji.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych dokonanych w jego toku. Oznacza to również, że zastosowane środki egzekucyjne nie wywołują skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wyjątek dotyczy praw osób trzecich nabytych w wyniku przeprowadzonych czynności egzekucyjnych, które nadal pozostają w mocy.
Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach
Jeżeli na koncie podatnika widnieje sporna zaległość, może to utrudnić uzyskanie zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach. Taki dokument bywa potrzebny między innymi w banku, przetargu albo w relacjach z kontrahentami.
Zaświadczenie jest wydawane na wniosek podatnika. Urząd skarbowy wystawia je po wcześniejszym zweryfikowaniu ewentualnych zaległości fiskalnych oraz prowadzonych postępowań.
Urząd może odmówić wydania zaświadczenia o niezaleganiu, jeżeli wcześniej wydał decyzję określającą wysokość zaległości podatkowej. Dotyczy to także sytuacji, w której podatnik złożył od niej odwołanie, a sama decyzja nie została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Taka decyzja nadal funkcjonuje bowiem w obrocie prawnym.
Decyzja ostateczna
Jeżeli organ odwoławczy utrzyma decyzję w mocy, decyzja staje się ostateczna i co do zasady podlega wykonaniu. Podatnik może jednak zaskarżyć decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Samo wniesienie skargi nie zawsze wystarczy, aby zatrzymać wykonanie decyzji. Wstrzymać wykonanie decyzji może organ podatkowy pierwszej instancji albo sąd administracyjny.
Wstrzymanie wykonalności decyzji następuje w przypadku ustanowienia zabezpieczenia zapłaty wynikającego z niej zobowiązania wraz z odsetkami za zwłokę. Może do tego dojść z urzędu, przez ustanowienie hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, albo na wniosek podatnika.
Na wniosek podatnika zabezpieczenie może przybrać między innymi formę:
- gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej;
- poręczenia banku;
- weksla z poręczeniem wekslowym banku;
- czeku potwierdzonego przez krajowy bank wystawcy czeku;
- zastawu rejestrowego na prawach z papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub NBP, według ich wartości nominalnej;
- uznania kwoty na rachunku depozytowym organu podatkowego;
- pisemnego, nieodwołalnego upoważnienia organu podatkowego, potwierdzonego przez bank lub SKOK, do wyłącznego dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku lokaty terminowej.
Zaległości podatkowe co do zasady należy regulować, ale nie każda sporna zaległość musi zostać zapłacona natychmiast. Kluczowe znaczenie ma status decyzji, ewentualny rygor natychmiastowej wykonalności oraz możliwość wstrzymania wykonania decyzji po ustanowieniu zabezpieczenia.
