Dostałeś 100 000 zł od rodziców na zakup mieszkania, odziedziczyłeś dom po dziadkach, a może chcesz rozliczyć majątek przekazany Ci jako przedsiębiorcy? W takich sytuacjach musisz sprawdzić, czy od otrzymanego majątku należy zapłacić podatek. Przeanalizujmy przepisy i zmiany wprowadzone w 2026 roku.
Podatek od spadków i darowizn w 2026 roku
Podatek od spadków i darowizn płacą osoby fizyczne, które nieodpłatnie nabywają określone składniki majątku lub prawa majątkowe. Obowiązek podatkowy może powstać nie tylko przy dziedziczeniu i otrzymaniu darowizny, lecz także przy zapisie windykacyjnym, otrzymaniu zachowku, zasiedzeniu czy nieodpłatnym zniesieniu współwłasności. Lista nabyć objętych podatkiem znajduje się w art. 1 ustawy z 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn.
Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość otrzymanego majątku. Oblicza się ją, odejmując od wartości rynkowej rzeczy i praw majątkowych związane z nimi długi oraz obciążenia. W wycenie uwzględnia się stan majątku z dnia nabycia i ceny rynkowe z dnia powstania obowiązku podatkowego.
Grupy podatkowe i kwoty wolne od podatku w 2026 roku
Stopień pokrewieństwa lub powinowactwa decyduje o zaliczeniu nabywcy do jednej z trzech grup podatkowych. Każda z nich ma inny limit wartości majątku wolnego od podatku.
| Grupa podatkowa | Osoby zaliczane do grupy | Kwota wolna |
| I grupa | Małżonek, dzieci, wnuki, prawnuki, rodzice, dziadkowie, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie, zięć i synowa | 36 120 zł |
| II grupa | Zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków oraz dalsi powinowaci wymienieni w ustawie | 27 090 zł |
| III grupa | Pozostałe osoby, w tym osoby niespokrewnione | 5733 zł |
Od standardowych stawek podatku istnieją wyjątki. Przy nabyciu własności przez zasiedzenie podatek wynosi 7% podstawy opodatkowania, bez zastosowania zwykłych kwot wolnych. Z kolei stawka 20% może mieć zastosowanie do darowizny, na którą podatnik powołuje się przed organem podatkowym podczas czynności sprawdzających, postępowania lub kontroli, jeżeli wskutek tego powstaje obowiązek podatkowy, a należny podatek nie został zapłacony.
Powyższe limity obowiązują w 2026 roku i nie zmieniły się od 1 lipca 2023 roku. Ich wysokość wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z 28 czerwca 2023 roku. Kwota wolna dotyczy majątku otrzymanego od jednej osoby. Jeżeli darczyńca przekazuje pieniądze kilka razy, obdarowany musi zsumować wartość kolejnych darowizn z wartością majątku otrzymanego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w pięciu poprzednich latach. Przy obliczaniu podatku można również odliczyć daninę zapłaconą od wcześniejszych nabyć.
Stawki podatku od spadków i darowizn w 2026 roku
Jeżeli wartość otrzymanego majątku przekracza kwotę wolną, podatek oblicza się od nadwyżki. Stawka zależy od grupy podatkowej i wysokości podstawy opodatkowania.
W 2026 roku obowiązują następujące skale:
| Nadwyżka ponad kwotę wolną | I grupa podatkowa | II grupa podatkowa | III grupa podatkowa |
| Do 11 833 zł | 3% | 7% | 12% |
| Od 11 833 zł do 23 665 zł | 355 zł + 5% nadwyżki ponad 11 833 zł | 828,40 zł + 9% nadwyżki ponad 11 833 zł | 1420 zł + 16% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| Powyżej 23 665 zł | 946,60 zł + 7% nadwyżki ponad 23 665 zł | 1893,30 zł + 12% nadwyżki ponad 23 665 zł | 3313,20 zł + 20% nadwyżki ponad 23 665 zł |
Zwolnienie dla najbliższej rodziny
Najbliżsi członkowie rodziny mogą otrzymać pieniądze, samochód lub nieruchomość bez konieczności odprowadzenia podatku, nawet jeśli wartość darowizny przekracza 36 120 zł. Aby skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ustawy, obdarowany powinien zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.
Przy darowiźnie pieniędzy przekraczającej kwotę wolną trzeba udokumentować ich otrzymanie przelewem na rachunek bankowy lub płatniczy obdarowanego, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym. Pokwitowanie odbioru gotówki nie wystarczy.
SD-Z2 nie trzeba składać, gdy łączna wartość nabyć od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w pięciu poprzednich latach nie przekracza 36 120 zł albo gdy darowiznę przekazano na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego lub w tej formie złożono oświadczenie jednej ze stron.
Pełne zwolnienie z podatku, niezależnie od wartości otrzymanego majątku, przysługuje małżonkowi, dzieciom i dalszym zstępnym, rodzicom i dalszym wstępnym, rodzeństwu, pasierbom, ojczymowi oraz macosze. Jest to tzw. zerowa grupa podatkowa. Nie obejmuje ona teściów, zięcia ani synowej, mimo że osoby te należą do I grupy podatkowej. Warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest spełnienie wymogów ustawowych, w tym dotyczących zgłoszenia i dokumentowania darowizn pieniężnych.
Darowizna na firmę
Przy darowiznach związanych z działalnością gospodarczą trzeba rozróżnić jednoosobową działalność gospodarczą od spółki. JDG nie jest odrębnym od właściciela podmiotem prawa, natomiast spółka z o.o. ma własny majątek i osobowość prawną.
Darowizna otrzymana przez właściciela JDG
Jeżeli właściciel jednoosobowej działalności gospodarczej otrzymuje darowiznę prywatnie, rozlicza ją jako osoba fizyczna. Może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny albo z kwoty wolnej właściwej dla swojej grupy. Sam fakt, że później przeznaczy pieniądze na zakup sprzętu do firmy, nie zmienia automatycznie darowizny w przychód z działalności.
Inaczej jest, gdy nieodpłatne świadczenie pozostaje w związku z działalnością, np. stanowi element rozliczeń z kontrahentem. Wówczas może powstać przychód z działalności gospodarczej opodatkowany PIT. O kwalifikacji decyduje rzeczywisty charakter przekazania, a nie nazwa dokumentu.
Darowizna otrzymana przez spółkę
Spółka z o.o. może otrzymać darowiznę od wspólnika lub innej osoby. Nie płaci od niej podatku od spadków i darowizn, ponieważ ten podatek dotyczy nabycia przez osoby fizyczne. Wartość otrzymanych pieniędzy lub rzeczy zasadniczo stanowi jednak przychód z nieodpłatnych świadczeń podlegający CIT. Wyceny dokonuje się według zasad określonych w art. 12 ustawy o CIT.
Trzeba jednak odróżnić darowiznę od innych sposobów finansowania spółki przez wspólników. Przykładowo dopłaty wniesione zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych zasadniczo nie stanowią przychodu podlegającego CIT. Podobnie jest z wkładami przeznaczonymi na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego. O skutkach podatkowych decyduje podstawa prawna przekazania pieniędzy, a nie samo ich otrzymanie przez spółkę.
Biura rachunkowe obsługujące spółki muszą prawidłowo ujmować w księgach nieodpłatne świadczenia i uwzględniać ich skutki w rozliczeniach CIT. Przy wyborze oprogramowania, które usprawni obsługę takich klientów dobrze mieć na uwadze ranking najlepszych programów dla biur rachunkowych
Darowizna przekazana przez właściciela firmy lub spółkę
Właściciel JDG może przekazać darowiznę zarówno ze swojego majątku prywatnego, jak i ze składników wykorzystywanych w działalności gospodarczej. W tym drugim przypadku trzeba dodatkowo ocenić skutki podatkowe po stronie darczyńcy, w szczególności w PIT i VAT. Jeżeli obdarowanym jest osoba fizyczna, a otrzymane świadczenie stanowi darowiznę podlegającą ustawie o podatku od spadków i darowizn, grupę podatkową ustala się na podstawie relacji między darczyńcą a odbiorcą.
Spółka z o.o. również ma takie prawo, ale robi to z własnego majątku i przez osoby uprawnione do jej reprezentowania. Jeżeli odbiorcą jest osoba fizyczna, zasadniczo rozlicza ona podatek od spadków i darowizn. Sam wspólnik nie może traktować pieniędzy spółki jak własnych środków.
Nieodpłatne przekazanie towarów przez przedsiębiorcę może również powodować obowiązek naliczenia VAT, jeżeli przy ich nabyciu przysługiwało mu prawo do odliczenia podatku. Samo przekazanie pieniędzy nie podlega VAT.
Jak zgłosić spadek lub darowiznę?
Do rozliczenia służą dwa podstawowe formularze:
- SD-Z2 – zgłoszenie nabycia majątku od najbliższej rodziny, składane zasadniczo w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.
- SD-3 – zeznanie podatkowe osoby, która ma obowiązek rozliczyć podatek. Należy je złożyć w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.
Od 7 stycznia 2026 roku obowiązują również szczególne zasady składania SD-3 w razie niezłożenia w terminie zgłoszenia uprawniającego do zwolnienia z podatku. Jeżeli podatnik nie złoży SD-Z2 lub SD-ZP w wymaganym terminie, ma zasadniczo miesiąc od jego upływu na złożenie zeznania podatkowego. Jeżeli wystąpił o przywrócenie terminu, ale otrzymał odmowę, miesięczny termin na SD-3 liczy się od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.
Formularze można przekazać elektronicznie lub w wersji papierowej właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. Do SD-3 dołącza się dokumenty potwierdzające nabycie i wartość majątku. Przy darowiźnie nieruchomości umowę sporządza notariusz, który pobiera należny podatek, jeżeli występuje taki obowiązek, i przekazuje wymagane informacje urzędowi. Po otrzymaniu zeznania urząd skarbowy wydaje decyzję określającą wysokość podatku. Podatnik ma 14 dni od jej doręczenia na zapłatę.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu?
Przy dziedziczeniu obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Od tego momentu liczy się również sześciomiesięczny termin na zgłoszenie SD-Z2.
Co zrobić po przekroczeniu terminu na SD-Z2?
Od 7 stycznia 2026 roku podatnik może wystąpić o przywrócenie terminu na zgłoszenie nabycia majątku od najbliższej rodziny. Musi jednak uprawdopodobnić, że niedotrzymanie terminu nastąpiło bez jego winy, np. z powodu choroby uniemożliwiającej dokonanie zgłoszenia. Wniosek należy złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia, a razem z nim przekazać zaległy formularz SD-Z2. Nowe zasady obejmują nabycia dokonane od 7 stycznia 2026 roku oraz wcześniejsze, jeżeli sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął do tej daty. Odrębnie przepisy umożliwiają zgłoszenie nabycia w ciągu 6 miesięcy od późniejszego dowiedzenia się o nim, jeśli podatnik uprawdopodobni tę okoliczność.
Ulgi i dodatkowe zwolnienia
Ulga mieszkaniowa pozwala wyłączyć z podstawy opodatkowania czystą wartość nabytego mieszkania lub domu przypadającą na maksymalnie 110 m² powierzchni użytkowej. W I grupie podatkowej może obejmować m.in. dziedziczenie i darowiznę nieruchomości. W II grupie dotyczy określonych nabyć spadkowych, natomiast w III grupie przysługuje w szczególnych przypadkach osobom, które przez co najmniej dwa lata sprawowały opiekę nad spadkodawcą na podstawie odpowiedniej umowy. Skorzystanie z ulgi wymaga spełnienia dodatkowych warunków, w tym dotyczących posiadania innych nieruchomości oraz zasadniczo zamieszkiwania w nabytym lokalu przez 5 lat. Ustawa przewiduje również wyjątki od tych wymogów.
Odrębne zwolnienie dotyczy dziedziczenia przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub nabycia go w drodze zapisu windykacyjnego. Jest szczególnie istotne dla spadkobierców, którzy nie należą do najbliższej rodziny zmarłego. Aby skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 4b ustawy, należy zgłosić nabycie przedsiębiorstwa lub udziału w nim na formularzu SD-ZP w ciągu 6 miesięcy od formalnego potwierdzenia nabycia spadku oraz prowadzić przedsiębiorstwo przez co najmniej 2 lata od nabycia. Najbliżsi członkowie rodziny mogą natomiast korzystać z odrębnego zwolnienia na podstawie art. 4a, po spełnieniu jego warunków, w tym zasadniczo złożeniu SD-Z2.
Spadek czy darowizna – sprawdź zasady, zanim się rozliczysz
O sposobie opodatkowania decyduje nie tylko wartość otrzymanego majątku, lecz także to, kto go przekazuje i kto jest odbiorcą. Właściciel JDG rozlicza prywatną darowiznę jako osoba fizyczna, a spółka uwzględnia otrzymane nieodpłatne świadczenie w rozliczeniu CIT. Przed złożeniem formularza trzeba sprawdzić właściwe zwolnienie, udokumentować przekazanie pieniędzy i pilnować terminów, ponieważ od tych warunków zależy wysokość podatku.




















