Od 10 lipca 2027 roku część zakupów i innych transakcji w Unii Europejskiej będzie wymagała dokładniejszej identyfikacji klienta. W Polsce może się to wiązać z podaniem numeru PESEL. Nie będzie jednak obowiązku legitymowania każdego klienta przy zwykłych zakupach. Nowe zasady dotyczą podmiotów objętych unijnymi przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz określonych transakcji o wysokiej wartości.
Zmiany wynikają z rozporządzenia AMLR, czyli rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1624. Akt ma ujednolicić zasady przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w całej Unii Europejskiej. Będzie stosowany bezpośrednio od 10 lipca 2027 roku.
Materiały opisujące nowe regulacje wskazują przede wszystkim na próg 10 tys. euro, przy którym klient ma być identyfikowany. Taki próg rzeczywiście znajduje się w rozporządzeniu, ale dotyczy tzw. podmiotów obowiązanych i transakcji okazjonalnych objętych AMLR, a nie każdego sprzedawcy i każdego zakupu.
PESEL przy zakupach nie będzie wymagany w każdym sklepie
Rozporządzenie nakłada obowiązek stosowania środków należytej staranności wobec klienta m.in. wtedy, gdy podmiot objęty AMLR przeprowadza jednorazową transakcję o wartości co najmniej 10 tys. euro. Limit obejmuje zarówno jedną operację, jak i kilka transakcji, które są ze sobą powiązane.
Podobne artykuły
Nie można więc przyjąć, że od lipca 2027 roku każdy zakup za ponad 10 tys. euro w dowolnym sklepie będzie automatycznie wymagał podania PESEL. Najpierw trzeba ustalić, czy sprzedawca należy do grupy podmiotów objętych unijnymi obowiązkami AML.
Na tej liście znajdują się m.in. banki i instytucje finansowe, pośrednicy nieruchomości, podmioty handlujące metalami i kamieniami szlachetnymi, sprzedawcy określonych dóbr o wysokiej wartości, galerie i domy aukcyjne oraz wybrani pośrednicy kredytowi. Regulacja obejmuje również inne grupy zawodowe i przedsiębiorstwa wskazane wprost w rozporządzeniu.
Przy identyfikacji klienta pojawi się krajowy numer identyfikacyjny
Jeżeli sprzedawca będzie musiał zastosować pełną procedurę identyfikacji, zakres danych nie ograniczy się do imienia i nazwiska. Rozporządzenie przewiduje pozyskanie m.in. pełnych danych osobowych, miejsca i daty urodzenia, obywatelstwa oraz krajowego numeru identyfikacyjnego, jeżeli taki numer ma zastosowanie. W Polsce takim identyfikatorem jest PESEL. Podmiot obowiązany może również potrzebować danych dotyczących miejsca zamieszkania.
To stąd bierze się informacja o konieczności podawania PESEL przy zakupach. Samo rozporządzenie nie posługuje się jednak nazwą polskiego rejestru PESEL. Wprowadza szerszy obowiązek podania krajowego numeru identyfikacyjnego. Tożsamość będzie mogła być sprawdzona na podstawie dokumentu tożsamości lub z wykorzystaniem odpowiednich środków identyfikacji elektronicznej.
Podział jednej transakcji na kilka płatności nie obniży progu
Próg 10 tys. euro obejmuje również transakcje powiązane. Jeżeli jedna operacja zostanie rozbita na kilka mniejszych płatności, podmiot objęty AMLR nadal będzie musiał brać pod uwagę ich łączną wartość.
Regulacja przewiduje też dodatkową kontrolę w sytuacjach związanych z podwyższonym ryzykiem. W takich przypadkach sprawdzana może być nie tylko tożsamość klienta, lecz także cel transakcji oraz źródło wykorzystywanych środków. Unijne przepisy przewidują rozszerzoną procedurę m.in. dla transakcji nietypowych, złożonych albo szczególnie wysokich.
Inne limity obejmą gotówkę i kryptowaluty
Próg 10 tys. euro nie jest jedynym zapisanym w AMLR. Przy jednorazowej transakcji gotówkowej podmiot obowiązany ma zastosować co najmniej podstawowe środki należytej staranności już od wartości 3 tys. euro. Dla dostawców usług związanych z kryptoaktywami próg dla transakcji okazjonalnej wynosi 1 tys. euro.
Osobnym rozwiązaniem jest unijny limit płatności gotówkowych. Rozporządzenie wprowadza maksymalny poziom 10 tys. euro przy płatnościach za towary i usługi, choć państwa członkowskie mogą stosować niższe limity.
Drogi samochód nie zawsze oznacza próg 10 tys. euro
W materiałach opisujących zmiany często wymieniani są dealerzy samochodowi. W unijnym rozporządzeniu kategoria dóbr wysokiej wartości została jednak zdefiniowana bardziej precyzyjnie. Do tej grupy zaliczono biżuterię oraz wyroby złotnicze i srebrne o wartości przekraczającej 10 tys. euro, a także zegarki powyżej tego samego progu. W przypadku samochodów granica dla uznania ich za dobro wysokiej wartości wynosi 250 tys. euro. Dla łodzi i samolotów jest to 7,5 mln euro.
Sprzedawcy takich dóbr będą podlegać dodatkowym obowiązkom. Transakcje dotyczące samochodów o wartości co najmniej 250 tys. euro, a także odpowiednio drogich łodzi i samolotów kupowanych do celów niekomercyjnych, mają być zgłaszane jednostkom analityki finansowej.
Nowe przepisy Unii Europejskiej zaczną działać 10 lipca 2027 roku
AMLR zostało przyjęte w 2024 roku i zacznie być stosowane w większości przypadków 10 lipca 2027 roku. Wyjątek dotyczy zawodowych klubów piłkarskich i agentów piłkarskich, dla których część nowych obowiązków zacznie obowiązywać od 10 lipca 2029 roku.
Największa zmiana polega na ujednoliceniu przepisów w całej Unii Europejskiej. Klient dokonujący określonej transakcji o wysokiej wartości może więc zostać poproszony o dokładną identyfikację, a w Polsce także o numer PESEL. Nie będzie to jednak powszechny obowiązek przy wszystkich zakupach powyżej jednej granicznej kwoty.
