Drewno, kawa i kakao pod lupą UE. Które polskie firmy obejmie EUDR?

Od 30 grudnia 2026 roku zaczną obowiązywać nowe wymagania wynikające z unijnego rozporządzenia EUDR. Obejmą m.in. drewno, kawę, kakao, soję oraz wybrane produkty pochodne. Dla części polskich firm oznacza to konieczność udokumentowania pochodzenia surowców i weryfikacji dostawców. Którzy przedsiębiorcy muszą przygotować się do zmian, jakie dokumenty będą potrzebne i kogo obejmuje późniejszy termin?

Kogo dotyczą przepisy EUDR i od kiedy zaczną obowiązywać?

Rozporządzenie EUDR (UE 2023/1115) wprowadza wymagania dotyczące pochodzenia wybranych surowców i produktów wprowadzanych na rynek Unii Europejskiej lub z niego eksportowanych. Ich produkcja nie może wiązać się z wylesianiem po 31 grudnia 2020 roku, a pozyskiwanie surowców musi odbywać się zgodnie z odpowiednimi przepisami kraju produkcji. W przypadku drewna regulacja obejmuje również określone przypadki degradacji lasów.

Nowe obowiązki dotyczą przede wszystkim przedsiębiorców wprowadzających objęte regulacją produkty na rynek UE, importerów i eksporterów. Przepisy przewidują też obowiązki dla firm działających na dalszych etapach łańcucha dostaw, choć ich zakres jest inny niż w przypadku podmiotów wprowadzających towary na rynek po raz pierwszy.

Terminy rozpoczęcia stosowania EUDR zależą od wielkości i rodzaju działalności przedsiębiorstwa:

• 30 grudnia 2026 roku – dla średnich i dużych przedsiębiorstw oraz mikro- i małych podmiotów zajmujących się produktami objętymi wcześniej unijnym rozporządzeniem dotyczącym drewna (EUTR).
• 30 czerwca 2027 roku – dla pozostałych mikro- i małych przedsiębiorstw, które spełniają warunki skorzystania z odroczonego terminu.

W przypadku najmniejszych firm znaczenie ma również data ich utworzenia – przepisy przejściowe odnoszą się do przedsiębiorstw działających jako mikro- lub małe podmioty na 31 grudnia 2024 roku. Przedsiębiorca powinien więc sprawdzić nie tylko rodzaj sprzedawanych produktów, ale także swoją rolę w łańcuchu dostaw i termin, od którego musi spełniać nowe wymagania.

Jakie produkty obejmuje EUDR? Drewno, kawa, kakao i nie tylko

EUDR obejmuje siedem grup surowców powiązanych z ryzykiem wylesiania oraz określone produkty wytwarzane z ich wykorzystaniem. Wymagania mogą dotyczyć zarówno firm handlujących surowcami, jak i przedsiębiorców sprzedających gotowe wyroby.

Rozporządzenie obejmuje następujące grupy towarów:

• Drewno – m.in. tarcicę, sklejkę, płyty drewnopochodne, meble drewniane oraz określone wyroby z papieru i tektury.
• Kawa – ziarna kawy niepalonej i palonej, a od 30 grudnia 2027 roku również objęte rozszerzeniem przepisów ekstrakty, esencje i koncentraty kawy, w tym kawę rozpuszczalną.
• Kakao – ziarna kakaowca, masło i proszek kakaowy, czekoladę oraz wybrane przetwory zawierające kakao.
• Soja – ziarna soi, mąkę sojową, olej sojowy i niektóre pozostałości powstające podczas przetwarzania soi.
• Olej palmowy – olej palmowy oraz określone frakcje i produkty jego przetwarzania, wykorzystywane m.in. w przemyśle spożywczym i chemicznym.
• Kauczuk – kauczuk naturalny oraz wybrane produkty z jego wykorzystaniem, w tym określone rodzaje opon i wyrobów gumowych.
• Bydło – żywe zwierzęta z określonych grup oraz produkty mięsne i wybrane podroby wołowe.

Nie każdy produkt zawierający jeden z wymienionych surowców automatycznie podlega EUDR. Decydujące znaczenie ma jego klasyfikacja i obecność w wykazie określonym w załączniku I do rozporządzenia. Przykładowo firma produkująca meble drewniane może podlegać regulacji, natomiast sprzedaż wyrobu zawierającego niewielką ilość oleju palmowego nie musi oznaczać takich samych obowiązków.

Przedsiębiorcy powinni zatem sprawdzić kody CN swoich produktów i porównać je z aktualnym wykazem. Ma to szczególne znaczenie po zmianach zakresu towarowego EUDR w 2026 roku, kiedy część produktów wyłączono z regulacji, a inne dodano z późniejszym terminem stosowania.

Czy producent mebli, importer kawy i sklep internetowy mają takie same obowiązki?

Zakres obowiązków wynikających z EUDR zależy przede wszystkim od miejsca przedsiębiorcy w łańcuchu dostaw. Inne wymagania dotyczą firmy, która po raz pierwszy wprowadza produkt na rynek Unii Europejskiej, a inne przedsiębiorcy kupującego towar od unijnego dostawcy i sprzedającego go kolejnym odbiorcom.

Jak wygląda to w przypadku różnych rodzajów działalności?

• Importer kawy – jeśli sprowadza ziarna spoza UE, co do zasady odpowiada za sprawdzenie ich pochodzenia, przeprowadzenie procedury należytej staranności i złożenie oświadczenia DDS.
• Producent mebli – jeśli wykorzystuje drewno już wprowadzone na rynek UE zgodnie z EUDR, nie musi ponownie przeprowadzać pełnej procedury, ale powinien posiadać wymagane informacje o dostawcach.
• Sklep internetowy – jeśli sprzedaje gotowe produkty zakupione od unijnego dostawcy, zazwyczaj wystarczy, że spełni obowiązki dotyczące identyfikowalności towarów i kontrahentów.
• Importer mebli – jeśli sprowadza gotowe meble drewniane spoza UE, co do zasady musi zadbać o ich zgodność z EUDR przed wprowadzeniem na rynek, nawet jeśli sam nie produkuje ani nie przetwarza drewna.

Istotne uproszczenia wprowadzono w grudniu 2025 roku. Obowiązek przeprowadzenia pełnej procedury należytej staranności i złożenia oświadczenia DDS spoczywa zasadniczo na podmiocie pierwszego wprowadzenia produktu na rynek UE lub jego eksporterze, o ile nie korzysta ze szczególnego uproszczenia. Przedsiębiorcy działający na dalszych etapach obrotu nie muszą ponownie przeprowadzać całej procedury.

Ich obowiązki obejmują przede wszystkim przechowywanie danych o dostawcach i odbiorcach biznesowych. Pierwszy podmiot w dalszym łańcuchu dostaw otrzymuje również numer referencyjny oświadczenia DDS lub identyfikator deklaracji uproszczonej. Duże przedsiębiorstwa działające na dalszych etapach łańcucha muszą dodatkowo zarejestrować się w unijnym systemie informacyjnym EUDR.

Ta sama firma może mieć różne obowiązki w zależności od produktu i sposobu jego zakupu. Sklep internetowy sprowadzający kawę bezpośrednio z Brazylii będzie podlegał innym wymaganiom niż sklep kupujący tę samą kawę od polskiego dystrybutora. Dlatego przed rozpoczęciem przygotowań należy ustalić nie tylko rodzaj towaru, ale również jego pochodzenie i miejsce pierwszego wprowadzenia na rynek UE.

Jak udokumentować pochodzenie drewna, kawy, kakao lub soi?

Przedsiębiorca zobowiązany do przeprowadzenia procedury należytej staranności musi zgromadzić informacje pozwalające ustalić pochodzenie produktu oraz ocenić, czy spełnia on wymagania EUDR. Dokumentacja powinna umożliwiać powiązanie konkretnego towaru z miejscem produkcji i potwierdzenie, że nie pochodzi on z terenów objętych wylesianiem po 31 grudnia 2020 roku.

Zakres wymaganych informacji obejmuje przede wszystkim:

• Opis i ilość produktu – dane pozwalające zidentyfikować towar, w tym jego nazwę, rodzaj, kod HS oraz ilość wyrażoną w odpowiedniej jednostce.
• Kraj produkcji – wskazanie państwa, w którym pozyskano surowiec, a w odpowiednich przypadkach również jego części.
• Geolokalizację miejsca produkcji – współrzędne działek, na których uprawiano kawę, kakao czy soję albo pozyskano drewno, z uwzględnieniem zasad określonych w rozporządzeniu.
• Dane dostawców i odbiorców – informacje identyfikujące podmioty uczestniczące w dostawie, w zakresie wymaganym dla danego przedsiębiorcy.
• Potwierdzenie zgodności z przepisami – odpowiednio udokumentowane informacje wskazujące, że produkt spełnia wymagania dotyczące niewylesiania oraz właściwe przepisy kraju produkcji.

Sama faktura zakupu czy pisemne zapewnienie dostawcy, że drewno pochodzi z legalnego źródła, nie muszą wystarczyć do spełnienia wymagań. EUDR przewiduje konieczność zebrania informacji umożliwiających ocenę zgodności konkretnego produktu. W przypadku podmiotów zobowiązanych do pełnej należytej staranności dokumentacja stanowi podstawę oceny ryzyka i złożenia oświadczenia DDS.

Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorców działających na dalszych etapach łańcucha dostaw. Nie mają oni ogólnego obowiązku ponownego zbierania współrzędnych działek czy przeprowadzania pełnej analizy pochodzenia surowców. Muszą natomiast przechowywać wymagane informacje o swoich kontrahentach, a jeśli są pierwszym odbiorcą od podmiotu wprowadzającego produkt na rynek – również otrzymany numer DDS lub identyfikator deklaracji uproszczonej. Dane te przechowuje się przez co najmniej pięć lat.

Przepisy przewidują też uproszczenia dla określonych mikro- i małych producentów pierwotnych z krajów niskiego ryzyka. Mogą oni składać jednorazową deklarację uproszczoną zamiast standardowego oświadczenia DDS, a w przewidzianych przypadkach posługiwać się danymi adresowymi lub katastralnymi zamiast współrzędnych geograficznych.

Przedsiębiorca powinien więc ustalić zakres dokumentacji odpowiedni dla swojej roli, zanim zacznie wymagać od dostawców szczegółowych danych o pochodzeniu wszystkich zakupionych produktów.

Na czym polega procedura należytej staranności w EUDR?

Procedura należytej staranności (due diligence) ma umożliwić przedsiębiorcy sprawdzenie, czy produkty objęte EUDR spełniają wymagania dotyczące ochrony lasów i legalności produkcji. Muszą ją przeprowadzać przede wszystkim firmy po raz pierwszy wprowadzające takie towary na rynek UE lub eksportujące je poza Unię, z uwzględnieniem przewidzianych w przepisach uproszczeń.

Procedura obejmuje trzy etapy:

1. Zebranie informacji – przedsiębiorca gromadzi dane dotyczące produktu, jego pochodzenia, dostawców i miejsca produkcji oraz dokumenty potwierdzające zgodność z wymaganiami EUDR.
2. Ocena ryzyka – na podstawie zebranych informacji ustala, czy istnieje ryzyko, że produkt pochodzi z terenów objętych wylesianiem lub został wyprodukowany niezgodnie z właściwymi przepisami.
3. Ograniczenie ryzyka – jeśli ocena wykaże ryzyko większe niż znikome, przedsiębiorca musi podjąć dodatkowe działania, np. uzyskać dokumentację od dostawcy, przeprowadzić niezależną kontrolę lub zweryfikować pochodzenie surowca.

Po zakończeniu procedury i potwierdzeniu braku ryzyka lub jego znikomego poziomu przedsiębiorca zobowiązany do złożenia oświadczenia DDS (Due Diligence Statement) przekazuje je przez unijny system informacyjny EUDR. Oświadczenie zawiera m.in. dane identyfikujące przedsiębiorcę, informacje o produkcie i jego pochodzeniu. System nadaje mu numer referencyjny wykorzystywany do identyfikacji towarów w łańcuchu dostaw.

Przepisy przewidują uproszczenia dla produktów pochodzących z krajów niskiego ryzyka. Przy spełnieniu określonych warunków przedsiębiorca może skorzystać z uproszczonej procedury, która nie wymaga standardowej oceny ryzyka i działań ograniczających ryzyko. Nadal musi jednak zebrać wymagane informacje i zasadniczo złożyć oświadczenie DDS.

Osobne zasady dotyczą mikro- i małych producentów pierwotnych z krajów niskiego ryzyka, np. określonych gospodarstw rolnych lub podmiotów pozyskujących drewno. Mogą oni korzystać z jednorazowej deklaracji uproszczonej zamiast standardowego DDS, a w przewidzianych przypadkach podawać adresy działek lub gospodarstw zamiast współrzędnych geograficznych. Nie zwalnia ich to jednak z obowiązku zapewnienia zgodności produktów z EUDR.

Czy polskie drewno i produkty z krajów UE również podlegają EUDR?

EUDR nie dotyczy wyłącznie surowców importowanych z państw, w których wylesianie stanowi poważny problem. Regulacja obejmuje również określone produkty pochodzące z Unii Europejskiej, w tym drewno pozyskiwane w polskich lasach i wyroby wytwarzane z tego surowca.

Komisja Europejska wprowadziła podział państw na trzy kategorie ryzyka: niskiego, standardowego i wysokiego. Polska została zaliczona do krajów niskiego ryzyka, podobnie jak pozostałe państwa członkowskie UE. Klasyfikacja ma znaczenie dla zakresu kontroli oraz możliwości skorzystania z uproszczonej procedury należytej staranności.

Niski poziom ryzyka nie oznacza jednak, że polskie produkty są automatycznie wyłączone z EUDR. Przedsiębiorca wprowadzający drewno na rynek nadal musi wykazać, że spełnia ono wymagania rozporządzenia, w tym dotyczące legalności pozyskania i braku związku z wylesianiem po 31 grudnia 2020 roku. W przypadku drewna uwzględnia się również wymagania dotyczące degradacji lasów.

Na przykład polska firma pozyskująca drewno i sprzedająca je odbiorcom może podlegać obowiązkom dotyczącym identyfikacji miejsca pozyskania surowca. Z kolei producent mebli kupujący drewno, które zostało już zgodnie z EUDR wprowadzone na rynek, korzysta zasadniczo z uproszczonych zasad przewidzianych dla dalszych etapów łańcucha dostaw.

Dla polskich przedsiębiorców istotne będzie zatem nie tylko ustalenie kraju pochodzenia surowca, ale również sprawdzenie, czy produkt został już wprowadzony na rynek UE i jakie obowiązki zostały wcześniej wykonane przez dostawcę. Pozwoli to uniknąć powielania procedur, których EUDR nie wymaga od kolejnych uczestników obrotu.

Co grozi przedsiębiorcy za brak dokumentacji lub sprzedaż produktu niezgodnego z EUDR?

Naruszenie wymagań EUDR może prowadzić do sankcji finansowych oraz ograniczeń w sprzedaży i imporcie produktów. Konsekwencje zależą od rodzaju naruszenia, roli przedsiębiorcy w łańcuchu dostaw i przepisów krajowych określających zasady nakładania kar.

Rozporządzenie przewiduje m.in.:

• Kary pieniężne – w przypadku osób prawnych maksymalny wymiar kary przewidziany w przepisach krajowych musi wynosić co najmniej 4% rocznego obrotu osiągniętego w całej UE.
• Konfiskatę towarów lub uzyskanych przychodów – sankcje mogą obejmować produkty niezgodne z wymaganiami oraz dochody uzyskane z ich sprzedaży.
• Zakaz wprowadzania produktów do obrotu – przy poważnych lub powtarzających się naruszeniach przedsiębiorca może czasowo utracić możliwość sprzedaży określonych towarów na rynku UE lub ich eksportowania.
• Wykluczenie z zamówień publicznych – przepisy przewidują możliwość czasowego wyłączenia przedsiębiorcy z postępowań przetargowych i dostępu do finansowania publicznego na okres do 12 miesięcy.

Organy kontrolne mogą również nakazać podjęcie działań naprawczych, w tym wycofanie produktów niezgodnych z EUDR. Towary objęte kontrolą mogą zostać zatrzymane do czasu wyjaśnienia ich statusu.

Dla przedsiębiorców konsekwencje nie ograniczają się do samych kar. Brak wymaganych informacji o pochodzeniu surowców może opóźnić odprawę celną, wstrzymać realizację zamówień lub utrudnić współpracę z kontrahentami. Szczególnie dotkliwe może to być dla importerów, którzy nie otrzymają odpowiedniej dokumentacji od zagranicznych dostawców przed planowanym terminem dostawy.

Jak przygotować firmę do EUDR przed 30 grudnia 2026 roku?

Przygotowania do EUDR najlepiej rozpocząć od sprawdzenia, czy przedsiębiorstwo w ogóle oferuje produkty objęte rozporządzeniem. Dopiero po ustaleniu zakresu regulacji można określić wymagane dokumenty, obowiązki wobec dostawców i termin ich realizacji.

Od czego zacząć przygotowania do EUDR?

• Sprawdź kody CN produktów – porównaj klasyfikację sprzedawanych lub importowanych towarów z aktualnym wykazem w załączniku I do EUDR.
• Ustal swoją rolę w łańcuchu dostaw – sprawdź, czy po raz pierwszy wprowadzasz produkt na rynek UE, eksportujesz go, czy działasz na dalszym etapie obrotu.
• Zweryfikuj termin rozpoczęcia obowiązków – ustal, czy Twojej firmy dotyczy data 30 grudnia 2026 roku, czy możesz skorzystać z późniejszego terminu.
• Skontaktuj się z dostawcami – sprawdź dostępność danych o pochodzeniu surowców i dokumentów wymaganych dla produktów objętych regulacją.
• Przygotuj dokumentację – zgromadź informacje odpowiednie dla swojej roli, a jeśli musisz przeprowadzić należytą staranność, zadbaj również o dane potrzebne do oceny ryzyka.
• Sprawdź dostęp do systemu EUDR – jeśli Twoje obowiązki wymagają rejestracji lub składania oświadczeń DDS, przygotuj się do korzystania z unijnego systemu informacyjnego.
• Ustal zasady wewnętrznej kontroli – określ, kto odpowiada za weryfikację produktów, kontakt z dostawcami i przechowywanie dokumentacji.

Większość średnich i dużych przedsiębiorstw powinna być przygotowana na stosowanie nowych wymagań od 30 grudnia 2026 roku. Pozostałe mikro- i małe firmy, spełniające warunki odroczenia, mają zasadniczo czas do 30 czerwca 2027 roku. Wyjątek dotyczy m.in. mikro- i małych podmiotów objętych wcześniej regulacją EUTR, dla których obowiązuje wcześniejsza data. Osobny termin, 30 grudnia 2027 roku, przewidziano również dla niektórych produktów dodanych do wykazu w 2026 roku.

Wcześniejsze uporządkowanie informacji o dostawcach i produktach pozwoli ograniczyć ryzyko opóźnień w imporcie oraz problemów z realizacją zamówień po rozpoczęciu stosowania nowych przepisów.

Podsumowując

EUDR wprowadza nowe wymagania dotyczące pochodzenia drewna, kawy, kakao, soi i innych produktów wskazanych w rozporządzeniu. Zakres obowiązków zależy od rodzaju towaru, wielkości przedsiębiorstwa i jego miejsca w łańcuchu dostaw. Nie każda firma musi samodzielnie przeprowadzać procedurę należytej staranności, ale przedsiębiorcy objęci regulacją powinni sprawdzić swoje obowiązki i odpowiednio przygotować dokumentację. Pozwoli to uniknąć problemów ze sprzedażą i importem po rozpoczęciu stosowania EUDR.