Od 24 października 2026 roku obowiązują nowe zasady ubiegania się o zasiłki z ZUS. Zmiany dotyczą m.in. zasiłku chorobowego, opiekuńczego i macierzyńskiego. Część formularzy została połączona, przedsiębiorcy nie muszą już składać jednego z dotychczasowych zaświadczeń, a niektóre dokumenty ZUS pobierze samodzielnie. Nie wszystkie ułatwienia będą jednak dostępne od razu w systemie elektronicznym.
Nowe przepisy wynikają z rozporządzenia Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 września 2026 roku, opublikowanego w Dzienniku Ustaw 9 października. Zastąpiło ono regulację obowiązującą od 2016 roku.
Zmiany koncentrują się na dokumentach potrzebnych do ustalenia prawa do świadczeń. Nie dotyczą podwyżek zasiłków ani sposobu obliczania ich wysokości. Chodzi przede wszystkim o ograniczenie liczby formularzy i wykorzystanie danych, do których Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma już dostęp.
Podobne artykuły
Zasiłek opiekuńczy na jednym formularzu
Jedna ze zmian dotyczy osób ubiegających się o zasiłek opiekuńczy. Dotychczas korzystały one z dwóch formularzy. Z-15a służył do wnioskowania o świadczenie z tytułu opieki nad dzieckiem, natomiast Z-15b dotyczył opieki nad chorym członkiem rodziny.
Od 24 października oba dokumenty zastępuje jeden formularz Z-15. Zmienił się również zakres wymaganych informacji. ZUS zrezygnował z pytań o zatrudnienie drugiego rodzica i wykonywanie przez niego pracy zmianowej. Wnioskodawca składa teraz oświadczenie, że w okresie, za który ubiega się o świadczenie, nie ma innego domownika mogącego zapewnić opiekę.
Uproszczenie formularza nie zmienia zasad przyznawania zasiłku opiekuńczego. Nadal konieczne jest spełnienie warunków określonych w ustawie zasiłkowej.
Zasiłek macierzyński. ZUS sam pobierze akt urodzenia dziecka
Zmniejszyła się również liczba dokumentów potrzebnych do uzyskania zasiłku macierzyńskiego. Dotychczas funkcjonowały trzy formularze: ZAM, ZUR i ZAO. Zastąpił je jeden wniosek ZAM, obejmujący świadczenia za okres urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Osoba ubiegająca się o pieniądze wypełnia część formularza odpowiadającą rodzajowi urlopu, z którego korzysta.
Kolejne uproszczenie dotyczy aktu urodzenia dziecka. Jeżeli zasiłek macierzyński wypłaca bezpośrednio ZUS, rodzic nie musi dołączać skróconego odpisu tego dokumentu. Zakład pobierze go z elektronicznego rejestru stanu cywilnego. Do identyfikacji dziecka potrzebne są jego imię, nazwisko, numer PESEL, jeśli został nadany, oraz data i miejsce urodzenia. ZUS wymaga również danych rodzica występującego o świadczenie, w tym numeru PESEL albo danych dokumentu tożsamości, jeżeli numeru PESEL nie nadano.
Nie jest to jednak całkowita rezygnacja z odpisów aktów urodzenia. Jeśli świadczenie wypłaca płatnik składek, na przykład pracodawca, dokument nadal trzeba przedstawić.
Przepisy przewidują też sytuację, w której ZUS nie może samodzielnie pobrać aktu z rejestru. Wówczas wezwie ubezpieczonego do jego dostarczenia, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni. Brak dokumentu może zakończyć się odmową wszczęcia postępowania.
Ułatwienie obejmuje ponadto rodziny zastępcze. Przy ubieganiu się o zasiłek macierzyński można wykorzystać orzeczenie sądu o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej wydane w trybie zabezpieczenia. Nie trzeba w takim przypadku czekać na prawomocne rozstrzygnięcie.
Przedsiębiorcy nie muszą już składać Z-3b
Zmiana istotna dla osób prowadzących działalność gospodarczą dotyczy zaświadczenia Z-3b. Dokument służył ZUS do ustalania prawa do zasiłków i zawierał informacje przekazywane przez płatnika składek.
Od 24 października formularz został wycofany. Nie muszą go już składać przedsiębiorcy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, osoby współpracujące z przedsiębiorcami, duchowni opłacający składki na własne ubezpieczenia oraz marynarze.
ZUS będzie ustalał prawo do świadczenia na podstawie wniosku i pozostałych wymaganych dokumentów. Zmiana obejmuje formalności związane z przyznawaniem zasiłków, ale nie znosi warunków ubezpieczeniowych, od których zależy wypłata pieniędzy.
Dotychczas Z-3b był jednym z dokumentów wymaganych w sprawach przedsiębiorców ubiegających się o zasiłek chorobowy czy macierzyński. Jego wycofanie ogranicza więc liczbę czynności związanych z obsługą świadczeń, szczególnie w przypadku osób samodzielnie prowadzących rozliczenia z ZUS.
Zmiany obejmują także zasiłek chorobowy i dokumenty zagraniczne
Nowe rozporządzenie reguluje również dokumentowanie prawa do zasiłku chorobowego po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej. Żołnierz ubiegający się o świadczenie za okres niezdolności do pracy przypadający po zakończeniu służby musi przedłożyć oświadczenie Z-10 oraz dokument potwierdzający zwolnienie ze służby.
Uproszczenia dotyczą też dokumentów stanu cywilnego sporządzonych za granicą. Przy ustalaniu prawa do zasiłków można posługiwać się zagranicznymi dokumentami potwierdzającymi zawarcie małżeństwa lub zgon, bez konieczności ich transkrypcji do polskiego rejestru stanu cywilnego. Regulacja obejmuje dokumenty wydane przez właściwe organy państw Unii Europejskiej, państw EFTA należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii.
Nowe formularze na stronie ZUS. W eZUS zmiany dopiero w listopadzie
Choć przepisy obowiązują od 24 października, aktualizacja wszystkich formularzy w elektronicznym systemie ZUS została rozłożona na etapy. Nowe druki są już dostępne na stronie internetowej Zakładu. Natomiast w eZUS mają pojawić się w połowie listopada 2026 roku.
Do czasu aktualizacji systemu ZUS będzie akceptował zarówno dotychczasowe formularze dostępne w eZUS, jak i nowe dokumenty opublikowane na swojej stronie. Osoby składające wnioski elektronicznie nie muszą więc czekać na udostępnienie nowych wersji.
Oprócz połączenia formularzy dotyczących zasiłku opiekuńczego i macierzyńskiego ZUS zaktualizował także dokumenty ZNp-7, Z-10, ZAS-53, Z-3 i Z-3a. Nie zostały one wycofane, lecz dostosowane do nowych regulacji.
Część zmian zacznie obowiązywać później. Dotyczy to paragrafu 39 rozporządzenia, który wejdzie w życie 10 października 2027 roku. Przepis pozwoli wystawiać określone zaświadczenia lekarskie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ZUS zamiast na zwykłym druku.
Pozostałe rozwiązania obowiązują już od 24 października 2026 roku. Podstawą jest rozporządzenie opublikowane w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1316.
