W połowie maja Sejm skierował do pierwszego czytania interesujący projekt Konfederacji. Grupa szesnastu posłów postanowiła zająć się istotnym problemem związanym z kontrolami skarbowymi i odpowiedzialnością podatkową. Jak pokazuje praktyka wielu przedsiębiorców, terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych są często fikcją, a służby skarbowe mogą w zasadzie dowolnie przedłużać przedawnienie i tym samym domagać się zapłaty należności publicznoprawnych w nieskończoność, nawet kilkanaście lat po terminie. Zarzut ten potwierdził także jeden z raportów wykonanych przez kancelarię, zajmującą się prawem podatkowym.
O co chodzi z przedawnieniem podatków?
Instytucja przedawnienia występuje powszechnie w polskim systemie prawnym. Przedawnienie znajdziemy w prawie cywilnym (uniemożliwia dochodzenie roszczenia od strony umowy), karnym (uniemożliwia ściganie lub wykonanie kary), czy administracyjnym (uniemożliwia nałożenie kar administracyjnych czy dochodzenie odszkodowania). W przypadku prawa podatkowego kluczowy dla przedawnienia jest art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Pięcioletni termin zaczyna się w innym dniu dla podatku dochodowego od osób prawnych powstałego w okresie opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek.
Podobnie jak w przypadku innych przedawnień, to dotyczące podatków także ma jeden, podstawowy cel – stabilizację. Prawo wychodzi z założenia, że jeśli państwo nie ściągnęło w terminie 5 lat podatku, podatnik nie powinien musieć w nieskończoność martwić się, że kiedyś może to nastąpić. Założenie jest takie, by po odpowiednio długim okresie sytuacja prawna obywateli lub firm się stabilizowała, a oni sami mogli dalej prowadzić normalną działalność.
Jak przedłuża się termin przedawnienia?
Oczywiście w przepisach znajdują się furtki, które umożliwiają wydłużanie terminu przedawnienia. Przykładowo, termin ten ulega zawieszeniu, gdy:
- wydano decyzję o odroczeniu płatności podatku albo rozłożeniu go na raty;
- wydano rozporządzenie o przedłużeniu terminu płatności podatku;
- wniesiono skargę do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą podatku;
- wniesiono żądanie ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z których może wynikać obowiązek zapłaty podatku;
- doręczono postanowienie o przyjęciu zabezpieczenia wykonania decyzji podatkowej.
Dodatkowo termin przedawnienia nie ulegnie zawieszeniu, tylko zacznie biec od nowa, w przypadku:
- ogłoszenia upadłości;
- zastosowania środka egzekucyjnego.
Przepisy przewidują jeszcze jeden sposób na zawieszenie biegu przedawnienia i to właśnie ten sposób stał się przedmiotem zainteresowania posłów Konfederacji. Zgodnie z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.
Raport z działań fiskusa
Na pierwszy rzut oka powyższy przepis nie brzmi tragicznie i wydaje się uzasadniony. W trudnych sprawach (np. karuzeli VAT) organy skarbowe muszą przecież mieć czas, by zadbać o zwrot do budżetu państwa uszczuplonych należności finansowych. Problem jednak w tym, że – tak jak z wieloma innymi przepisami – art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej zaczął być nadużywany i traktowany jako furtka do nieuzasadnionego przedłużania zobowiązań podatkowych.
W 2019 roku grupa prawników zebrała dane z wielu postępowań podatkowych prowadzonych w latach 2008-2014. Analizowane były zarówno postępowania kontrole, jak i związane z nimi postępowania karnoskarbowe. Wyniki raportu wskazują, że już dziesięć lat temu organy podatkowe wykształciły w sobie nawyk nadużywania przysługujących im uprawnień.
Z badań wynika, że w ponad 5% przypadków prowadzenia kontroli jednocześnie wszczynane były postępowania karnoskarbowe. Nie wydaje się to dużo, ale jeśli policzymy, że na każde 20 postępowań kontrolnych w 1 dochodzi do nadużycia przepisów, sprawa nie wydaje się już taka błaha.
Kolejne wnioski raportu są zdecydowanie bardziej niepokojące. Ponad 90% postępowań kontrolnych, w których wszczęto postępowanie karnoskarbowe, dotyczyło podatków przedawniających się w roku wszczęcia postępowania karnoskarbowego. W analizowanym okresie (6 lat) liczba przypadków zastosowania art. 70 § 6 pkt 1 wzrosła pięciokrotnie. Jeśli spojrzymy na same postępowania karnoskarbowe, to niemal połowa z nich była wszczynana w trakcie postępowań kontrolnych, a 94% z nich dotyczyło podatków przedawniających się z końcem tego samego roku, w którym wszczęto postępowanie. Żeby jeszcze tego było mało, ponad 80% postępowań karnoskarbowych było wszczynane w ostatnich 4 miesiącach przed przedawnieniem podatku.
Podobne artykuły
Trudno nie odnieść wrażenia, że obywatele (a zwłaszcza przedsiębiorcy) mogli czuć się oszukiwani przez państwo. Instytucja mająca gwarantować im spokój była bowiem przez urzędników zgodnie z prawem (choć niekoniecznie sprawiedliwie) omijana.
Projekt Konfederacji
Projekt Konfederacji przewiduje zaledwie kilka zmian w Ordynacji podatkowej. Po pierwsze, posłowie chcą uchylenia wspomnianego już art. 70 § 6 pkt 1, a także § 7 pkt 1 (ten drugi przepis wskazuje, że po zakończeniu postępowania karnoskarbowego termin przedawnienia biegnie dalej). Konsekwencją tej zmiany jest także usunięcie art. 70c (zawiadomienie podatnika o zawieszeniu terminu z uwagi na wszczęcie postępowania karnoskarbowego) oraz zmiana art. 71c Ordynacji podatkowej (odpowiednie stosowanie przepisów do płatników lub inkasentów).
Ciekawy jest także art. 2 projektu ustawy, który zawiera tzw. przepisy przejściowe. Posłowie chcą, by zasadą było stosowanie nowych przepisów także do zobowiązań podatkowych powstałych przed datą wejścia w życie nowelizacji. Poprzednie przepisy mamy natomiast stosować, jeśli przed dniem wejścia w życie niniejszej nowelizacji organ podatkowy zawiadomił podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
Wreszcie projekt przewiduje, że z dniem wejścia w życie nowelizacji rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia lub termin ten biegnie dalej w przypadku, gdy bieg tego terminu nie rozpoczął się lub uległ zawieszeniu na podstawie omawianego przepisu. Krótko mówiąc, nowelizacja chce usunąć wszystkie zawieszenia terminu przedawnienia powstałe przed jej wejściem w życie.
Czy fakturowanie to dla Ciebie strata czasu?
Program Faktura.pl sprawi, że fakturowanie zajmie Ci mniej, niż 30 sekund. Przez pierwszy miesiąc darmowego korzystania z aplikacji zobaczysz, jak jej funkcje uproszczą Ci życie. Oto zalety korzystania z Faktura.pl:
✅ Automatyczne wystawianie faktur cyklicznych
✅ Wysyłka dokumentów z poziomu aplikacji
✅ Program zintegrowany z Krajowym Systemem e-Faktur
✅ Możliwość księgowania swoich kosztów za pomocą kilku kliknięć
✅ Natychmiastowa płatność przy pomocy przycisku „Kliknij, aby opłacić fakturę” umieszczonego na dokumencie
✅ Funkcja magazynu z możliwością zintegrowania z Allegro
Zasadność projektu
W krótkim uzasadnieniu projektu wnioskodawcy przywołują orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (z 2012 roku) i Naczelnego Sądu Administracyjnego na potwierdzenie tezy, że art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej stał się względnie łatwym i wygodnym sposobem na przedłużanie przedawnienia należności podatkowych.
W ocenie skutków regulacji z dnia 9 maja 2024 r. stanowiącej rodzaj opinii do projektu wskazano, że poruszony przez posłów problem dotyczy stosowania prawa, a nie jego treści. W wątpliwość poddano część argumentów wnioskodawców, także powołując się przy tym na orzecznictwo konstytucyjne i administracyjne. Podkreślano negatywny skutek wprowadzenia projektu dla budżetu państwa (wpływy z podatków szacunkowo miałyby być mniejsze o 1,45 mld zł w skali roku). Sceptycznie do projektu odniósł się także Związek Powiatów Polskich podkreślając, że jego wprowadzenie spowoduje mniejsze wpływy z podatków i może zniechęcać do wypełniania obowiązków podatkowych przez część podatników.
Obecnie losy projektu nie są jeszcze przesądzone. Ministerstwo Rozwoju ma podobne zdanie co posłowie Konfederacji w tej kwestii, ale póki co przeciwnikiem proponowanego rozwiązania jest Minister Finansów. Jeśli nic się w tej sprawie nie zmieni, impas w koalicji rządzącej może sprawić, że projekt Konfederacji przepadnie w jednym z przyszłych głosowań.
Zainteresował Cię ten artykuł? Czytaj więcej takich treści w ramach cyklu „Alarm podatkowy”
