Owiane tajemnicą finanse Watykanu od wieków budzą ciekawość zarówno wierzących, jak i przeciwników działalności Kościoła katolickiego. W niniejszym artykule pod lupę bierzemy stan majątku, pochodzenie i wydatki Kościoła.
Jakim majątkiem dysponuje Kościół katolicki?
Kościół katolicki jest jedną z najbogatszych instytucji na świecie. Jego majątek można podzielić na pięć głównych kategorii:
- Nieruchomości – w posiadaniu Kościoła znajdują się ogromne ilości ziemi i budynków na całym świecie, w tym katedry, kościoły, klasztory, instytucje handlowe, szkoły, szpitale i inne. Nieruchomości te są wykorzystywane zarówno do celów religijnych, jak i komercyjnych.
- Dzieła sztuki i antyki – władze Watykan niechętnie ujawniają rzeczywisty skład swojej kolekcji, jednak wiadomo, że Kościół dysponuje kolekcją złożoną z najcenniejszych dzieł sztuki na świecie, w tym klejnotów, biżuterii, obrazów, rzeźb i innych artefaktów historycznych.
- Zasoby finansowe – majątek Kościoła obejmuje także liczne, często ryzykowne inwestycje, akcje, obligacje oraz inne instrumenty finansowe.
- Flota – Watykan dysponuje setkami pojazdów mechanicznych, którymi porusza się kler.
- Darowizny – Kościół regularnie otrzymuje darowizny od wiernych i organizacji z całego świata.
Jakie nieruchomości i grunty posiada Kościół katolicki?
Z oficjalnych danych Watykanu wynika, że ma on 4 tysiące nieruchomości różnego typu, jednak eksperci utrzymują, że jest to liczba zdecydowanie zaniżona. W rzeczywistości Kościół katolicki ma posiadać dziesiątki tysięcy nieruchomości i gruntów na wszystkich kontynentach. Według raportu Administracji Dóbr Stolicy Apostolskiej (Apsa) z 2021 roku władze Watykanu są właścicielami tysięcy nieruchomości na całym świecie, z czego około 1,7 tysiąca znajduje się we Włoszech. Dane nieruchomości komercyjne pod wynajem dla firm w samych Włoszech wyceniane są na 2,7 miliarda euro i generują niebotyczne dochody, jednakże niedawno w odpowiedzi na oburzenie wiernych papież Franciszek zmniejszył liczbę wynajmowanych lokali, co wpłynęło na spadek dochodów z tego tytułu.
Warto dodać, że nieruchomości Kościoła nie ograniczają się do kontynentu europejskiego. Sama Archidiecezja Los Angeles posiada majątek wart ponad 4 miliardy dolarów, a władze Watykanu posiadają także tysiące szkół, uniwersytetów, szpitali, klasztorów, placówek edukacyjnych i medycznych, oraz budynków komercyjnych.
Jakie ruchomości posiada Kościół katolicki?
Ruchomy majątek Kościoła katolickiego obejmuje przede wszystkim dzieła sztuki, relikwie, księgi, złoto, srebro i inne kosztowności. Jednak nie wszystkie z nich zostały upublicznione. W Watykanie znajduje się jedna z najcenniejszych kolekcji drogocenności na świecie. W jego zbiorach znajdziemy prace takich mistrzów jak Michał Anioł, Rafael, Leonardo da Vinci czy Caravaggio. To tam można zobaczyć freski w Kaplicy Sykstyńskiej, w tym słynny „Sąd Ostateczny” oraz „Stworzenie Adama”, posągi z czasów starożytnego Rzymu, renesansowe obrazy, barokowe rzeźby, oraz złoto i kamienie szlachetne z każdego zakątka globu.
Część zbiorów stanowi zabezpieczenie kościoła. Niemniej władze kościoła cyklicznie wyprzedają swoje drogocenności – w 2014 roku Watykan wystawił na sprzedaż diamentową biżuterię należącą do papieża Pawła VI za 1,9 miliona dolarów.
Skąd Watykan ma pieniądze i najcenniejsze dzieła sztuki?
Wiele dzieł sztuki zostało zamówionych przez papieży lub darowanych przez wiernych i mecenasów sztuki na przestrzeni lat. Jednak spora część pochodzi z konfiskat i grabieży dokonanych podczas wojen religijnych oraz wojen napoleońskich. Część uczonych i prawników twierdzi także, że majątek Kościoła powiększył się za sprawą współpracy z Nazistami podczas II wojny światowej – adwokat Jonathan Levy z Waszyngtonu reprezentujący osoby ocalałe z holokaustu i ich spadkobierców, twierdzi, że Kościół rzymskokatolicki i jego bank, nie tylko wiedziały o obozach koncentracyjnych, ale i obracały złotem i innymi kosztownościami zrabowanymi po ludobójczych mordach na ponad 500 000 Żydów, Serbów i Romów i w 1946 r. zdeponowały zyski w Banku Watykańskim.
Sprawa trafiła do sądu w 1976 r., ale sąd orzekł, że zostanie umorzona z uwagi na immunitet przysługujący Bankowi Watykańskiemu na mocy ustawy o immunitetach służby zagranicznej. W rezultacie w październiku 2010 r. ofiary Holokaustu oskarżyły Watykan o pomaganie nazistowskim sojusznikom w praniu i przywłaszczeniu zrabowanych ich rodzinom kosztowności i zwróciły się do Komisji Europejskiej o zbadanie tych zarzutów. Wniosek ten jest następstwem trwającego dekadę procesu sądowego w amerykańskich sądach w imieniu ocalałych z Holokaustu i ich spadkobierców z byłej Jugosławii i Ukrainy, w którym powodowie zarzucali Bankowi Watykańskiemu, oficjalnie znanemu jako Instytut Dzieł Religijnych (Institute for Works of Religion, IOR), pranie pieniędzy, fałszerstwa i oszustwa.
Jak donosi Bloomberg, prokuratorzy starali się również wykazać, że bank Watykanu podlega prawu europejskiemu, a zatem nie posiada immunitetu. W październiku 2020 roku zajęli oni 23 mln euro z włoskiego konta należącego do Banku, wszczynając dochodzenie w sprawie domniemanego prania brudnych pieniędzy. Jednak sąd nie przychylił się do wniosku ofiar.
Ile pieniędzy z darowizn otrzymuje Kościół katolicki?
Darowizny od wiernych stanowią istotną część przychodów Kościoła katolickiego. Szacuje się, że Kościół otrzymuje rocznie miliony dolarów w formie darowizn – w 2020 roku Watykan otrzymał około 50 milionów dolarów. Jednak największą popularnością w tym względzie cieszą się diecezje amerykańskie, gdzie każda ma otrzymywać od kilku do kilkunastu milionów dolarów rocznie na cele operacyjne.
Jaka jest wartość netto Kościoła katolickiego?
Wartość netto Kościoła katolickiego jest trudna do oszacowania ze względu na skomplikowaną strukturę organizacyjną, rozproszenie majątku po całym świecie oraz nieupublicznianie przez organizację danych finansowych. Niemniej w różnych źródłach znajdziemy szacunkowe wartości. Zgodnie z danymi opublikowanymi przez administracje banku Watykanu w 2022 roku organizacja dysponowała aktywami o wartości 5,5 miliarda dolarów. Jednak łączna wartość netto Kościoła katolickiego jest szacowana przynajmniej kilkakrotność tej kwoty. Zgodnie z doniesieniami ABC News w samej Australii Kościół katolicki dysponował instrumentami finansowymi o wartości co najmniej 30 miliardów dolarów, co stało się motywem prac nad opodatkowaniem instytucji.
Ile jest wart majątek Kościoła katolickiego w Polsce?
Kościół katolicki w Polsce jest jedną z najważniejszych instytucji religijnych i społecznych. Jego majątek obejmuje:
- 10 357 kościołów – zgodnie z danymi na 2022 rok (w 2021 roku było ich o 93 mniej, czyli 10 264),
- 0,5% powierzchni Polski w gruntach – 160 tys. hektarów ziemi (pod koniec 2014 roku było to 0,44%) o wartości kilku miliardów złotych – z czego 75 tys. hektarów obejmują grunty rolne, które Kościół otrzymuje za darmo i bezterminowo od państwa od 1992 do 2019 roku na podstawie art. 70 a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła katolickiego, który stanowi, że jednostki Kościoła mogą nieodpłatnie otrzymywać od Skarbu Państwa grunty rolne. W 2019 roku ich wartość wyceniano na ok. 35 miliardów złotych. Od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2022 r., kościelne osoby prawne otrzymały od rządu PiS łącznie 208 ha ziemi – w 2021 roku przekazano 168 ha, z czego 86 ha na rzecz Kościoła Katolickiego, a w I półroczu 2022 r. 40 ha – w całości na rzecz Kościoła Katolickiego.
- Dzieła sztuki i relikwie nieokreślonej wartości.
- Liczne nieruchomości, parkingu, garaże, budynki komercyjne i mieszkalne.
Na co wydaje pieniądze Kościół katolicki?
Kościół katolicki ponosi znaczne wydatki w różnych obszarach. Oto one.
Koszty ugód w sprawach o nadużycia seksualne i pedofilię
Odszkodowania i koszty prawne związane z oskarżeniami o nadużycia seksualne i pedofilię są jednym z największych wydatków Kościoła katolickiego. Od 1950 roku Kościół katolicki wypłacił ponad 4 miliardy dolarów w ponad 8 600 sprawach w ramach ugód z ofiarami nadużyć seksualnych i pedofilii. W 2020 roku Archidiecezja Los Angeles wypłaciła ofiarom 660 milionów dolarów, co było największą pojedynczą ugodą w historii Kościoła.
Co więcej, jak donosi Associated Press, Kościół powinien szykować się na dalsze wydatki rzędu 4 miliardów dolarów i 5 000 nowych spraw sądowych dotyczących zarzutów nadużyć seksualnych wobec letnich i nieletnich
Koszty własne
Watykan ponosi również koszty związane z utrzymaniem swojej administracji i wsparciem dla duchowieństwa. W 2021 roku budżet Watykanu wyniósł około 770 milionów euro, z czego 803 miliony euro stanowiły wydatki, co spowodowało deficyt w wysokości 33 milionów euro.
Podobne artykuły
Utrzymanie i konserwacja budynków
Kościół katolicki posiada tysiące budynków sakralnych na całym świecie, które wymagają ciągłej konserwacji i renowacji. W 2019 roku Watykan wydał około 50 milionów euro na utrzymanie i remont swoich nieruchomości. Koszty te obejmują naprawy, restaurację zabytkowych budynków, a także bieżące utrzymanie.
Inwestycje
Chęć pomnożenia majątku Kościoła sprawiła, że w ostatnich latach Watykan zmaga się z licznymi skandalami finansowymi. W 2019 roku wyszło na jaw, że fundusze Kościoła były wykorzystywane do ryzykownych inwestycji, które nijak miały się do działalności duchowej, np. zakupu luksusowych nieruchomości w Londynie. W odpowiedzi na te skandale papież Franciszek podjął kroki mające na celu zwiększenie przejrzystości finansów Watykanu, w tym powołanie nowych organów nadzorczych i audytów wewnętrznych.
Wsparcie organizacji religijnych
Kościół katolicki prowadzi liczne programy wsparcia organizacji religijnych na całym świecie. Kościół katolicki finansuje liczne szkoły, uniwersytety i programy edukacyjne na całym świecie. W 2019 roku Watykan przeznaczył około 100 milionów dolarów na wsparcie dla katolickich szkół i uniwersytetów. Fundusze te są wykorzystywane na stypendia, modernizację infrastruktury edukacyjnej oraz rozwój programów nauczania.
Podsumowanie
Faktyczne rozmiary majątku Watykanu i Kościoła katolickiego pozostają tajemnicą z uwagi na nieopodatkowanie tej instytucji w wielu krajach i statusu państwa. Niemniej wiemy, że obejmują one niebotyczną ilość nieruchomości i gruntów, dzieła sztuki, zasoby finansowe i drogocenne artefakty z różnych okresów historycznych, których spieniężenie mogłoby pomóc milionom ludzi. Ogromne bogactwo Kościoła z jednej strony sprawia, że zarówno wierni, jak i sam papież Franciszek wyrażają obiekcje dotyczące sposobów i celów wykorzystywania tych środków.
Zainteresował Cię ten artykuł? Czytaj więcej takich treści w ramach cyklu „Biznes pod lupą”
