Ustawa wprowadzająca tzw. rentę wdowią została podpisana przez Prezydenta. Oznacza to, że nawet 2 mln emerytów może liczyć na dodatkowe środki w budżecie. Jednak wsparcie nie będzie tak wysokie, jak początkowo planowano, przynajmniej w pierwszym okresie obowiązywania renty wdowiej. Dlatego w mojej ocenie przede wszystkim to dobre zagranie PR-owe. Mam duże wątpliwości, czy będzie to realne wsparcie dla emerytów. Dodatkowe środki trafią do ich budżetów, ale nadal będzie on mocno uszczuplony w porównaniu z dochodami gospodarstwa przed śmiercią małżonka.
Emerytury i renty rodzinne ZUS po śmierci małżonka
Emeryci to chyba największa grupa społeczna narażona na wysokie koszty życia. Dlatego, o ile z zasady nie jestem za szeroko zakrojonymi świadczeniami socjalnymi, o tyle rozumiem konieczność wsparcia seniorów, zwłaszcza najuboższych. Zwłaszcza dziś, kiedy mocno drożeją media i nawet podstawowe produkty spożywcze. Niestety, przy tak skonstruowanym systemie emerytalnym jest to bardzo trudne.
Pisałem już, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest w mojej ocenie piramidą finansową. Im późniejsze wejście do systemu, tym niższa emerytura, ponieważ rokrocznie stopa zastąpienia mocno spada. Przypomnę w tym miejscu, że gwarantowane przez państwo zabezpieczenie socjalne dla seniorów, którzy ukończyli 70. rok życia, wprowadził pod koniec XIX wieku kanclerz Rzeszy, Otto von Bismarck. Środki pochodziły z obowiązkowych składek osób pracujących i pracodawców. Sęk w tym, że tylko nieliczni mogli liczyć na takie świadczenia, ponieważ średni okres życia w czasach Bismarcka wynosił około 35 lat.
Przeczytaj też: „Piramida finansowa ZUS. Madoff mógłby pozazdrościć„
Dziś średnia długość życia jest już dużo wyższa, jednak nadal trudno mówić o sprawiedliwym systemie emerytalnym. Co więcej, środki na koncie emerytalnym nie ulegają dziedziczeniu. Nie da się ich odzyskać po zmarłym członku rodziny, przynajmniej z konta indywidualnego. Taka możliwość istnieje tylko w przypadku tzw. subkonta, na które trafia 7,3 proc. podstawy wymiaru składek (jeżeli emeryt nie jest członkiem OFE) lub 4,38 proc. podstawy wymiaru (jeżeli emeryt jest członkiem OFE, gdzie trafia 2,92 proc. podstawy wymiaru składek).
Faktem jest, że wielu emerytów ma problem, aby związać koniec z końcem. Sytuacja komplikuje się dużo bardziej, kiedy jeden z małżonków umiera. Przypominam, że po zmarłym małżonku przysługuje renta rodzinna w maksymalnej wysokości 85 proc. świadczeń przyznawanych zmarłej osobie. Jednak nie ma możliwości otrzymywania dwóch świadczeń. Dlatego wdowiec lub wdowa muszą wybrać, jakie świadczenie chce otrzymywać – własną emeryturę czy rentę rodzinną.
Niezależnie od tego, jak kreatywnie to liczyć, zawsze po śmierci małżonka domowy budżet emeryta jest dużo niższy. Niestety, renta wdowia niewiele tu zmieni, chociaż oczywiście każde dodatkowe wsparcie finansowe seniora należy ocenić pozytywnie.
Renta wdowia – co to za świadczenie?
Jak zauważyłem, to właśnie seniorom żyje się w Polsce najgorzej. W połowie 2024 roku minimalna emerytura w Polsce wynosi 1780,96 zł brutto, co daje 1620,37 zł „na rękę”. Na świadczenia przynajmniej takiej wysokości liczyć mogą emeryci, którzy wypracowali staż ubezpieczeniowy uprawniający do minimalnej emerytury. Wynosi on 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Jednak kilkaset tysięcy emerytów otrzymuje dużo niższe świadczenia, ponieważ najniższa emerytura w Polsce wynosi… 1 grosz! Natomiast największa grupa seniorów – około 15 proc. – pobiera emerytury w zakresie od 2200,01 do 2600 zł brutto, co przy obecnych kosztach życia również nie jest wysoką kwotą, zwłaszcza jeżeli to samotny senior.
Renta wdowia ma być wsparciem dla najuboższych seniorów, którzy stracili małżonka, w związku z czym budżet gospodarstwa domowego mocno uszczuplał. Ze świadczenia skorzystać mogą osoby, które po śmierci małżonka są uprawnione do renty rodzinnej lub emerytury.
Niestety, nie jest to jedyny przepis uprawniający do otrzymania renty wdowiej. Żeby tak się stało:
- osoba uprawniona do otrzymania świadczenia musi osiągnąć wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn);
- osoba uprawniona do otrzymania świadczenia musiała pozostawiać we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka;
- śmierć małżonka nastąpiła nie wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn).
Ostatni zapis jest niesprawiedliwy. Oznacza to, że osoby, które muszą dłużej w samotności dźwigać ciężar życia, ponieważ straciły bliską osobę wcześniej niż 5 lat przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego, nie otrzymają dodatkowego wsparcia. Tłumaczone jest to faktem, że takim osobom łatwiej dostosować się do nowej sytuacji niż ludziom starszym. Na pewno nie jest to sprawiedliwe. Należy też uzupełnić, że renta wdowia będzie wstrzymana, jeżeli osoba uprawniona do otrzymywania świadczenia zawrze nowy związek małżeński.
Przeczytaj też: „Emerytura obywatelska – czy równe emerytury to dobry pomysł?„
Ile wyniesie renta wdowia?
Renta wdowia to świadczenie dostępne w dwóch wariantach. W terminach od 1 lipca 2025 do 31 grudnia 2026 roku wyniesie:
- Pierwszy wariant: osoba uprawniona pobiera rentę rodzinną oraz 15 proc. własnej emerytury.
- Drugi wariant: osoba uprawniona pobiera pełną własną emeryturę oraz 15 proc. renty rodzinnej.
Inaczej będzie to wyglądać od 1 stycznia 2027 roku:
- Pierwszy wariant: osoba uprawniona pobiera rentę rodzinną oraz 25 proc. własnej emerytury.
- Drugi wariant: osoba uprawniona pobiera pełną własną emeryturę oraz 25 proc. renty rodzinnej.
Niezależnie od wybranego wariantu, suma obu świadczeń nie może przekroczyć trzykrotności minimalnej emerytury w danym roku. Według prognoz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2025 roku będzie to w okolicach 5700 zł. Jeżeli limit zostanie przekroczony, wypłacane świadczenie jest pomniejszane o kwotę przekroczenia.
Wypłaty renty wdowiej ruszą od 1 lipca 2025 roku. Natomiast ustawa wejdzie w życie już od 1 stycznia 2025 roku i od tego dnia ruszy proces składania wniosków.
Czy fakturowanie to dla Ciebie strata czasu?
Program Faktura.pl sprawi, że fakturowanie zajmie Ci mniej, niż 30 sekund. Przez pierwszy miesiąc darmowego korzystania z aplikacji zobaczysz, jak jej funkcje uproszczą Ci życie. Oto zalety korzystania z Faktura.pl:
✅ Automatyczne wystawianie faktur cyklicznych
✅ Wysyłka dokumentów z poziomu aplikacji
✅ Program zintegrowany z Krajowym Systemem e-Faktur
✅ Możliwość księgowania swoich kosztów za pomocą kilku kliknięć
✅ Natychmiastowa płatność przy pomocy przycisku „Kliknij, aby opłacić fakturę” umieszczonego na dokumencie
✅ Funkcja magazynu z możliwością zintegrowania z Allegro
Projekt obywatelski jedno, ustawa drugie
Do świadczeń socjalnych można podchodzić na różne sposoby. Często rację mają ci uważający to za rozdawnictwo, bo w wielu przypadkach faktycznie nie ma to nic wspólnego z pomocą społeczną. Z drugiej strony nie mylą się ci, którzy uważają, że to solidarność społeczna. Jak zwykle, prawda leży gdzieś pośrodku i każdy przypadek należy rozpatrywać osobno.
W przypadku renty wdowiej łatwiej zaakceptować takie świadczenia nawet osobom, które nie opiewają za pomocą socjalną. Raz, że wsparciem jest objęta grupa najbardziej narażona na wysokie koszty życia, dwa – jest to część środków zebranych w formie składek przez zmarłego małżonka.
Cel jest szczytny, natomiast w obecnej formie pomoc będzie tylko iluzoryczna. Warto dodać, że w zależności od wybranego wariantu, projekt obywatelski zakładał wyższe świadczenia:
- Pierwszy wariant: osoba uprawniona pobiera rentę rodzinną oraz 50 proc. własnej emerytury.
- Drugi wariant: osoba uprawniona pobiera pełną własną emeryturę oraz 50 proc. renty rodzinnej.
Lewica, ponieważ jest to projekt tej formacji, chce podwyższyć ten wskaźnik do 50 proc. dopiero w 2028 roku. Zobaczymy, czy będzie mieć to miejsce, natomiast do takich obietnic należy podchodzić ostrożnie. Niesprawiedliwy jest też zapis, że renta przysługuje tylko wówczas, kiedy śmierć małżonka nastąpiła maksymalnie 5 lat przed osiągnięciem przez zmarłą osobę wieku emerytalnego. Nie rozumiem, jak można było wykluczyć ludzi, którzy stracili małżonka wcześniej. Przykładowo: renty wdowiej nie otrzyma wdowa w wieku 70 lat i z emeryturą 1500 złotych, ponieważ jej mąż zmarł w wieku 50 lat.
Podobne artykuły
Poza tym pierwotnie zakładano, że suma dwóch świadczeń nie może przekroczyć trzykrotność średniej emerytury. Tymczasem w ustawie limit dla obu świadczeń wynosi trzykrotność, ale emerytury minimalnej. To znacząca różnica. Mniej kontrowersyjne jest wykluczenie seniorów żyjących w związkach partnerskich, a zwłaszcza rozwodników, ale pojawiają się głosy takich osób, że to niesprawiedliwe. Przykładowo: wdowa po mężu, który odszedł od niej w wieku 63 lat, nie może skorzystać z renty wdowiej.
Przeczytaj też: „Emerytury będą coraz niższe. Czy dobrowolny ZUS to dobry pomysł?„
Oczywiście każde dodatkowe środki to dla najuboższych emerytów to zasadne wsparcie finansowe. Z renty wdowiej skorzystać może nawet blisko 2 mln osób. Jednak sama ustawa jest mocno niedopracowana i wyklucza bardzo dużą grupę potrzebujących seniorów. Już sama wysokość wsparcia często też nie jest szczególnie wysoka, co pokazuje poniższa tabela. Zwłaszcza przy 15- czy 25-procentowym wskaźniku. Natomiast na pewno to dobre zagranie PR-owe, którym można pozyskać część elektoratu, podobnie jak miało to miejsce przy 13. i 14. emeryturze.
Przeczytaj też: „Jak oszczędzać na emeryturę – poznaj metody odkładania na świadczenie emerytalne„
Wysokość renty wdowiej – przykładowe wyliczenia (przybliżone kwoty brutto)
| Emerytura osoby uprawnionej do renty wdowiej | Emerytura zmarłego małżonka | Łączny budżet gospodarstwa przed śmiercią małżonka | Łączny budżet gospodarstwa po śmierci małżonka bez renty wdowiej | Łączny budżet gospodarstwa po śmierci małżonka z rentą wdowią (15 proc.) | Łączny budżet gospodarstwa po śmierci małżonka z rentą wdowią (25 proc.) |
| 1781 PLN | 1781 PLN | 3562 PLN | 1781 PLN | 2048 PLN | 2226 PLN |
| 2000 PLN | 3000 PLN | 5000 PLN | 2550 PLN (renta rodzinna) | 2850 PLN | 3050 PLN |
| 1500 PLN | 2500 PLN | 4000 PLN | 2125 PLN (renta rodzinna) | 2350 PLN | 2500 PLN |
| 1800 PLN | 2600 PLN | 4400 PLN | 2210 PLN (renta rodzinna) | 2480 PLN | 2660 PLN |
| 2500 PLN | 2000 PLN | 4500 PLN | 2500 PLN | 2800 PLN | 3000 PLN |
Oczywiście wyliczenia są tylko przykładowe, natomiast pokazują, że wsparcie jest iluzoryczne. Szczególnie przy szybko rosnących kosztach życia. Jeżeli więc świadczenie po zmarłym małżonku zostanie przyznane, pokryje, pewnie tylko częściowo, wyższe koszty mediów czy produktów spożywczych. Co jednak z seniorami, którzy nie otrzymają tego świadczenia, zwłaszcza przy tak wykluczających przepisach?
Zainteresował Cię ten artykuł? Czytaj więcej takich treści w ramach cyklu „Alarm podatkowy”
