Wybór formy opodatkowania działalności gospodarczej to jedna z najważniejszych decyzji, jakie podejmuje przedsiębiorca. To właśnie ona wpływa na wysokość podatku, zakres obowiązków ewidencyjnych oraz realny dochód, jaki zostaje w kieszeni właściciela. Zgodnie z przepisami ustawy o PIT i ustawy o ryczałcie, taką decyzję podejmuje się co do zasady raz w roku – zwykle na samym jego początku.
Historycznie, ustawodawca umożliwił wszystkim podatnikom zmianę sposobu opodatkowania w trakcie roku tylko raz, w 2022 roku. Było to związane ze zmianą stawki podatku dochodowego od osób fizycznych z 17% na 12% od 1 lipca 2022 roku, która obejmowała dochody za cały rok podatkowy.
Życie pokazuje jednak, że biznes rzadko bywa przewidywalny. Zmiany rynkowe, utrata kluczowych kontrahentów, sezonowy spadek zamówień albo wręcz przeciwnie – gwałtowny rozwój firmy – mogą sprawić, że forma opodatkowania wybrana na starcie roku staje się niekorzystna.
Podobne artykuły
Czy w takiej sytuacji można coś zrobić, aby obniżyć obciążenia publicznoprawne? Wbrew obiegowym opiniom – tak! Przedsiębiorco, sprawdź, jakie warunki musisz spełnić, aby zmienić formę opodatkowania w trakcie roku podatkowego.
Wybór formy opodatkowania działalności gospodarczej
Zgodnie z art. 9a ust. 1 i 2 ustawy o PIT, dochody osiągnięte z działalności gospodarczej są opodatkowane na zasadach ogólnych, chyba że podatnicy złożą właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego sporządzone na piśmie oświadczenie o zastosowaniu opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych określonego w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym lub na zasadach określonych w art. 30c (liniowo). Ustawowy termin na złożenie oświadczenia upływa 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty pierwszy przychód z działalności gospodarczej w roku podatkowym, albo do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy taki przychód został osiągnięty w grudniu tego roku podatkowego.
Z przepisów wynika wprost, że do wyboru metody opodatkowania w trakcie roku mają prawo nie tylko podatnicy, którzy rozpoczynają działalność, ale także tacy, który nie osiągnęli pierwszego przychodu w styczniu danego roku. Przykładowo, jeśli pierwszy przychód z działalności gospodarczej został osiągnięty przez przedsiębiorcę w lutym, do 20 marca ma prawo w pełni legalnie zmienić formę rozliczania podatku dochodowego.
Restart działalności to restart podatków ?
Na straconej pozycji nie są również ci przedsiębiorcy, którym upłynęły ustawowe terminy. Najnowsza interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (sygn. 0113-KDIPT2-1.4011.325.2025.2.MGR) wskazuje, że w określonych okolicznościach przedsiębiorca może skutecznie zmienić sposób opodatkowania w trakcie tego samego roku podatkowego. Jak? Musi zamknąć starą działalność i otworzyć nową. a klucz tkwi w sposobie zakończenia jednej działalności i rozpoczęcia kolejnej.
W stanie faktycznym przytaczanej interpretacji indywidualnej, przedsiębiorca w 2024 roku rozpoczął prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych, której przedmiotem była sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana (PKD 46.90.Z). W trakcie 2025 roku, podjął decyzję o likwidacji firmy, realizując wszystkie wymagane obowiązki – sporządził spis z natury, rozliczył należny VAT, złożył odpowiednie deklaracje podatkowe i wniosek o wykreślenie wpisu z CEIDG, przez co działalność została zakończona w sposób trwały i rzeczywisty. Po dokonaniu tych czynności przedsiębiorca planował w tym samym roku podatkowym ponownie rozpocząć działalność gospodarczą. Przedmiot działalności miał pozostać niezmieniony. Zmianie miała natomiast ulec forma opłacania podatku dochodowego na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Podatnik, we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, zadał pytanie, czy może dokonać takiego wyboru, mimo że wcześniej w tym samym roku prowadził działalność opodatkowaną na zasadach ogólnych. Zdaniem wnioskodawcy, skoro działalność została zlikwidowana trwale i zgodnie z przepisami, a następnie założył ją na nowo, powinien być traktowany jako podatnik rozpoczynający działalność. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, uprawnia go to do wyboru formy opodatkowania tak, jak każdemu przedsiębiorcy rozpoczynającemu działalność po raz pierwszy w danym roku podatkowym. Podkreślał przy tym, że przepisy nie zabraniają zakończenia działalności i jej ponownego rozpoczęcia w tym samym roku, a ograniczenie dotyczy wyłącznie zmiany formy opodatkowania w ramach tej samej, nieprzerwanie prowadzonej działalności. Dyrektor KIS w interpretacji z 23 września 2025 roku, potwierdził prawidłowość stanowiska podatnika. Organ uznał, że jeśli przedsiębiorca zawiadomił wcześniej organ podatkowy o likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej (ze wszelkimi konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawnych), to gdy rozpocznie on ponownie działalność, nie ma podstaw aby odmówić mu statusu podatnika rozpoczynającego prowadzenie działalności gospodarczej w trakcie roku podatkowego. Przepisy nie przewidują bowiem ograniczeń w wyborze sposobu opodatkowania dla podatnika, który po likwidacji działalności uruchamia ją ponownie. W myśl przepisów prawa podatkowego, takie działanie stanowi rozpoczęcie działalności na nowo i pozwala na wybór innej formy opodatkowania, w tym ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.
Warunki skutecznej zmiany
Przytoczona interpretacja wskazuje, że możliwość zmiany formy opodatkowania w trakcie roku jest uzależniona od spełnienia kilku kluczowych warunków:
- trwałe zakończenie działalności – konieczne jest faktyczne wykreślenie z CEIDG i rozliczenie wszystkich zobowiązań podatkowych. Samo zawieszenie działalności nie daje takiego prawa.
- sporządzenie spisu z natury – na dzień likwidacji należy sporządzić spis z natury niesprzedanych towarów, materiałów i produkcji w toku oraz objąć nim pozostałe składniki majątku tj. wyposażenie i środki trwałe. Przedsiębiorca ma obowiązek odprowadzić należny podatek VAT od zapasów oraz dokonać stosownych korekt odliczeń VAT z tytułu zmiany przeznaczenia środków trwałych i wyposażenia.
- sporządzenie wykazu składników majątku
- złożenie wymaganych deklaracji do ZUS i US– m.in. VAT-Z przez aktywnych podatników VAT, ZUS ZWUA oraz rozliczeń PIT za okres prowadzenia działalności do dnia likwidacji.
- rozpoczęcie nowej działalności – wymaga nowego wpisu w CEIDG oraz złożenia oświadczenia o wyborze formy opodatkowania w terminie określonym w ustawie – do 20. dnia miesiąca po uzyskaniu pierwszego przychodu. Wymagane będą również ponowne rejestracje do VAT i ubezpieczeń społecznych (ZUS)
- brak faktycznej kontynuacji działalności – rozpoczęcie na nowo tożsamej działalności w sposób ciągły (te same umowy, kontrahenci, bez przerwy organizacyjnej), organ może uznać za pozorne zakończenie a nie skuteczną likwidację podmiotu.
Kiedy likwidacja NIE będzie korzystna?
Choć możliwość „nowego startu” w tym samym roku brzmi atrakcyjnie, w praktyce nie zawsze przynosi korzyść. Przed podjęciem decyzji należy uwzględnić potencjalne skutki podatkowe:
- spis z natury i VAT od zapasów– na dzień likwidacji przedsiębiorca musi zapłacić VAT od niesprzedanych towarów. Przy dużych stanach magazynowych może to oznaczać istotne obciążenie finansowe.
- korekta VAT od środków trwałych i wyposażenia – jeżeli od zakupu minął krótszy okres niż 5 lat (dla nieruchomości – 10 lat), konieczne może być zwrócenie części odliczonego podatku.
- koszty formalne i czasowe – likwidacja i ponowne otwarcie działalności wymaga szeregu czynności administracyjnych i niekiedy łączy się z dodatkowymi kosztami usług księgowych, doradczych, czy prawnych.
Wyjątkowy rok 2022
Warto przypomnieć, że w ostatnich latach jedyną sytuacją, gdy przedsiębiorcy mogli oficjalnie zmienić formę opodatkowania w trakcie roku, był rok 2022. Wynikało to z przepisów przejściowych wprowadzonych po nowelizacji tzw. Polskiego Ładu, kiedy obniżono stawkę PIT z 17 % do 12 %. Wówczas podatnicy mogli – na mocy ustawy – dokonać korekty formy rozliczenia za bieżący rok.
Obecna interpretacja KIS nie tworzy podobnego wyjątku ustawowego, ale potwierdza, że nawet w obowiązującym stanie prawnym możliwa jest skuteczna zmiana sposobu opodatkowania poprzez zakończenie jednej działalności i rozpoczęcie nowej w tym samym roku.
Zmiana w trakcie roku? To możliwe
Interpretacja Dyrektora KIS (0113-KDIPT2-1.4011.325.2025.2.MGR) w sposób jednoznaczny potwierdza, że zmiana formy opodatkowania w trakcie roku jest możliwa – o ile ma ona miejsce w ramach nowo rozpoczętej działalności. Kluczowe znaczenie ma trwałe zakończenie poprzedniej działalności i brak jej kontynuacji w sferze faktycznej i prawnej.
Dla części przedsiębiorców to szansa na poprawę efektywności podatkowej, dla innych – potencjalne źródło kosztów i komplikacji. Przed podjęciem decyzji o likwidacji działalności i ponownym jej uruchomieniu warto przeprowadzić analizę opłacalności, uwzględniając skutki podatkowe – zarówno korzystnej zmiany opodatkowania, jak i likwidacji uprzednio prowadzonego biznesu.
